Kontekstueel - Zonder kerkgang ben je verlorenGebeurt er nog iets?‘ was de titel van een boekje van ir J. van der Graaf dat ik jaren geleden kocht, maar nooit helemaal gelezen heb. Ondertussen is de titel sprekend en in combinatie met het thema ‘Zonder kerkgang ben je verloren‘ van het laatste nummer van Kontekstueel roept dat bij mij een heleboel vragen op.

Want wat moet ik in die kerk? Is dat dan de enige reden nog, waarom ik naar de kerk zou gaan (om Van Ruler te parafraseren; bij hem leerde ik gelukkig andere dingen); dat ik dan verloren ga? Nee, verloren ga je niet per definitie, begint het redactioneel, maar als je eenmaal uit de kerk stapt – leert de ervaring – is dat het begin van het einde zonder God. Zo; daar kun je het dan mee doen.

En dan toch weer die dringende vraag: gebeurt er eigenlijk wel iets in die kerk? Want laat ik eerlijk zijn: net als mijn tijdgenoten – die veelal niet (meer) in de kerk komen – wil ik graag vermaakt worden; er moet wel wat gebeuren dat mij boeit; dat mij in beweging brengt. En eerlijk gezegd verveel ik me soms stierlijk in de kerk; als de bezieling in de preek ontbreekt; als steeds maar dezelfde uitsnede uit de psalmen wordt gezongen (met tegenwoordig – jawel – af en toe zelfs een lied); als dezelfde opeenvolging van oude gewoontes wordt herhaald; waarvan ondertussen bijna niemand meer echt iets begrijpt. Het kan zo aan de oppervlakte blijven hangen in de kerk en in mijn hart! Wat dat betreft ben ik het hartgrondig eens met wat H.J. Maat daarover in zijn artikel schrijft.

Lees verder »

Dit bericht werd op 3 december 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: ,
Categorieën: Artikel, Column, Preek

Pieter Kuijpers - TBSNa ‘Phileine zegt sorry (die vanwege sex en grof taalgebruik de waarschuwing ‘mogelijk schadelijk onder 12 jaar’ heeft meegekregen) vond de leraar Nederlands van mijn dochter het nog niet goed genoeg. Het moest blijkbaar nog indringender. De sex van Phileine en Max moest blijkbaar worden overtroffen; en hoe! Meekijkend met mijn dochter (nadat zij de beelden allang had opgeslagen of verdrongen; je weet hoe dat gaat) was het alsof ik een klap in m’n gezicht kreeg.

TBS is – op z’n zachtst en dus eufemistisch uitgedrukt – nogal heftig (Dat vanwege geweld en grof taalgebruik voor deze film wordt gewaarschuwd met de categorie ‘mogelijk schadelijk onder 16 jaar’, lijkt me dan ook veel meer dan terecht). Achteraf gezien had ik de film al eerder gezien, maar daar kwam ik tegen het einde van de film pas achter toen ik één van de minder heftige beelden uit de film herkende. Hé, dacht ik, dat heb ik eerder gezien! Net als in de film ‘Van God los’ van dezelfde regisseur, Pieter Kuijpers, wordt het geweld uitgebreid in beeld gebracht en op rij volgen de moord van een psychologe in de gevangenis, oma, moeder…

Als ik regisseur van de film was geweest had ik dat veel subtieler in beeld gebracht. Dat had gekund, maar Kuijpers heeft daar niet voor gekozen. Het zal er ook best aan liggen dat ik niet regelmatig kijk naar films in dit genre. Ik hou er niet van om geweld zo close-up in beeld gebracht te zien. En eigenlijk – als ik eerlijk ben – is het ook niet het geweld dat me zo van m’n stuk bracht. Hoewel het geweld expliciet in beeld wordt gebracht, leidt het niet af van het verhaal dat wordt verteld. En dat verhaal wordt door het samenspel van Theo Maassen (Johan) en Lisa Smit (Tessa) heel krachtig in beeld gebracht. Johan zit TBS uit voor de moord op zijn vader, maar niemand gelooft dat hij die moord heeft gepleegd om zijn zusje te beschermen. Hij snapt dat die situatie wellicht nooit zal veranderen en besluit om samen met een mede-gevangene te vluchten. Dat lukt en na de ontvoering van Tessa (een tiener die samen met een vriendin terugkomt van een feest) escaleert zijn zoektocht naar wat hij ziet als gerechtigheid. En of je het nou eens bent met de uitbeelding van geweld of niet: Kuijpers weet dat samenspel tussen Johan en Tessa onder je huid te krijgen. Ik denk dat het geweld juist daarom ook zo dichtbij kwam; omdat het me raakte. En toch had ik de beelden blijkbaar verdrongen en kostte het me moeite om ze terug te krijgen; toen ik me probeerde te herinneren wat de film destijds met me had gedaan.

Lees verder »

Dit bericht werd op 19 november 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , ,
Categorieën: Column, Film

Robert Jan Westdijk - Phileine zegt sorryHet zit me dwars: dat moderne liberalisme dat tegenwoordig overal doorheen lijkt te sijpelen. En ik raak er maar niet aan gewend. Nu heb ik an sich niets tegen het liberalisme zelf. Soms zeg ik zelfs wel eens gekscherend dat ik als christen nog liberaler ben en denk dan de meest verstokte liberalen doen. En daar zit ’t ‘m misschien ook wel gewoon in: dat liberalen zich verstokt of – zo je wilt – fundamentalistisch kunnen gaan gedragen; vrijheid als dictatuur. En dat laatste is precies waar ik me zo aan stoor.

Neem bijvoorbeeld m’n dochter van 14 die afgelopen week thuiskwam met de mededeling dat zij bij Nederlands de film ‘Phileine zegt sorry’ had moeten kijken. Ze voegde eraan toe dat ze zich daar wat ongemakkelijk bij had gevoeld. Als vader word ik daar nieuwsgierig van. In de literatuur had ik (de kwaadaardige) Arnon Grunberg en (de goedaardige variant) Ronald Giphart altijd gemeden, maar blijkbaar is het tegenwoordig bon ton om dat soort figuren te propageren. Jan Wolkers is uit; Giphart en Grunberg zijn in. Ach ja, ook ik word een dagje ouder…

Ik scande dus de film en waar ik al bang voor was bleek maar al te waar: de blote mannenbillen waren veelvuldig in beeld als typisch Nederlands symbool voor sex. Nu heb ik principieel niet zo’n probleem met sex, maar wel als ze als porno in beeld wordt gebracht; zeker als mijn dochter wordt verplicht daarnaar te kijken! Ik weet niet hoe ze voor deze film tot de plakker ‘vanaf 12 jaar’ zijn gekomen, maar zelfs ik voel me ongemakkelijk bij al dat blote vlees.

Lees verder »

Dit bericht werd op 12 november 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: ,
Categorieën: Column, Film

Olivier Nakache & Eric Toledano - The IntouchablesHoewel een betoog krachtig kan zijn en soms de aandacht van velen trekt, is de kracht van een verhaal – dat overigens valt of staat met degene die het vertelt – toch vele malen groter, omdat het wordt herinnerd en opnieuw verteld kan worden; soms zelfs letterlijk herhaald kan worden. Zo kun je jonge meiden tien keer beargumenteerd uitleggen, waarom een webcam in combinatie met onbekenden en een instabiel humeur erg gevaarlijk kan zijn. Maar de kans dat ze zich jouw argumenten op het risicovolle moment herinneren is klein; misschien ook wel omdat ze het zich op dat moment niet willen herinneren en zich dat denken te kunnen veroorloven. Toon ze echter één keer het verhaal van Amanda Todd (die – het is goed om dat erbij te vertellen – ondertussen een einde aan haar leven heeft gemaakt) en de ruimte om zo’n verhaal te vergeten – met toch dezelfde strekking als het betoog – wordt ernstig beperkt.

Zo lees ik op dit moment een prachtig betoog van Tony Judt: ‘Het land is moe, Verhandeling over onze ontevredenheid‘. Hij dicteerde het op zijn sterfbed aan zijn leerlingen die het op zijn verzoek postuum hebben uitgegeven. Toegegeven: hier lopen persoonlijk verhaal en betoog door elkaar, maar Judt vertelt in dat boek niet zijn persoonlijke verhaal. Hij bouwt wel een best krachtig betoog op over de kloof tussen arm en rijk en toont aan dat er een zekere correlatie bestaat tussen de breedte van die kloof en ons welzijn. Hoe breder de kloof, is zijn stelling, hoe groter de kans op criminaliteit, hoe lager de levensverwachting, hoe kleiner de kans op sociale mobiliteit (de zoon loopt meer kans om in dezelfde sociale klasse en inkomensgroep terecht te komen als zijn vader) en hoe groter de kans op geluk; om er maar een paar te noemen.

Maar zoals op weinig plekken geldt, geldt ook hier dat 1 + 1 niet altijd 2 is. Nu wil ik hier niet bestrijden dat logica niet bestaat, maar ik wel stellen dat die logica niet altijd toepasbaar is; niet zo zwart-wit als je soms wel graag zou willen. Judt spreekt in kansen en hoewel hij daarmee geen leugens vertelt (de cijfers liegen er echt niet om) zou één krachtig verhaal zijn betoog naar de achtergrond kunnen drukken. De film ‘The Intouchables‘ – je voelde ‘m natuurlijk al aankomen – vertelt zo’n verhaal. De rijke is in dit geval Philippe die dankzij eigen waaghalzerij in een rolstoel zit en van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat verzorgd moet worden. Op zoek naar die zorg neemt hij Driss in dienst die zijn eigen zorgen en verdriet meeneemt uit de banleue van Parijs, waardoor zich een ontroerend verhaal ontrolt – gebaseerd op ware gebeurtenissen.

Lees verder »

Dit bericht werd op 15 oktober 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , ,
Categorieën: Column, Film

Nima Nourizadeh - Project XIk weet niet goed wat in de film (sexuele) fantasie is van de regisseur en wat werkelijkheid, maar net als in Haren ging het goed mis in Pasadena. Sinds afgelopen vrijdag kennen we het patroon ook in Nederland: jongere(n) plaats(t/en) bewust openbaar evenement op Facebook om zoveel mogelijk andere jongeren naar een rustige villawijk te lokken en het ‘feest’ dat op die manier ontstaat loopt volledig uit de hand.

Nee, ‘Project X’ is geen vrolijk niemendalletje voor op de vrije vrijdagavond en als je gevoelig bent voor porno is het een absolute no-go film. Even afgezien daarvan was ik geschokt over het verhaal in de film: lieve, aardige jongen (Thomas) wordt 17 op de dag dat zijn ouders ‘m er tussenuit knijpen, omdat ze net die dag ook nog eens zoveel jaar getrouwd zijn. Vader drukt hem op het hart dat het geplande feestje natuurlijk beperkt blijft tot de 3 of 4 vrienden die hij heeft en natuurlijk belooft brave Thomas dat te doen. Maar ‘vriend’ Costa heeft allang anders besloten: die wil snuiven, gokken, zuipen en …. Hij zal wel even een leuke party organiseren voor zijn vriendelijke vriend. “Maak je geen zorgen, alles komt goed…”. Voor het verdere verloop van dat ‘feestje’ hoef je de film niet te zien, maar alleen het nieuws te volgen; nu ook in Nederland; in Gouda op beperkte schaal (toen bemoeide de klassieke media zich er nog niet mee), maar nu ook in Haren.

Wat me vooral zo schokte in de film was het explosieve risicogedrag, waarvoor jongeren (en sommige ouderen) kiezen. Bij de aftiteling van de film wordt tussen neus en lippen gemeld dat Costa dankzij zijn advocaat wordt vrijgesproken, maar dat er nog wel drie onderzoeken naar vaderschap voor hem liepen (wellicht ten overvloede, maar toch: vanwege die ene avond). Wat bezielt de meiden die hun toekomst daarmee vergooien? Wat bezielt zo’n jongen om AIDS en allerlei andere ziektes te riskeren? Ja, natuurlijk, de alcohol vloeide rijkelijk en de pillen gingen rond als snoepjes (alsof dat overigens geen risicogedrag is, waarmee je jezelf en anderen in gevaar brengt). Dat verklaart een hoop, maar niet alles.

Rationeel wist ik dat natuurlijk. Ik geef er Nota Bene voorlichting over op middelbare scholen. Nee, wat me echt schokte waren niet de feiten. Die ken ik wel. Wat me echt schokte was de (schijnbaar) onoverbrugbare kloof tussen mijn inlevingsvermogen en hun gedrag. Met m’n hersens kan ik erbij, maar met m’n gevoel lukt dat dus van geen kanten. En dat voelt alsof er een deken van verdriet over me heen wordt gelegd.

Lees verder »

Dit bericht werd op 24 september 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , ,
Categorieën: Column, Politiek

Helaes pindakaasGisterenavond klonk bij de VVD volgens de één ‘I Used to Rule the World’ van Coldplay, maar citerend uit dat lied klonk het bij André Rouvoet toch anders: ‘Never an honest word, that was when I ruled the world’.

Wat is er gebeurd met Nederland? Voor elk in mijn ogen weldenkend mens ging het natuurlijk 2 jaar geleden al mis; toen de PVV op basis van populistische thema’s steeg van 9 naar 24 zetels. Volgens mij was dat gisteren dan ook het enige lichtpuntje van de avond: dat de PVV toen nog terug zou vallen van 24 naar 13 zetels (ondertussen vrijwel definitief bijgesteld naar 15 zetels; nog steeds een memorabel verlies van 9 zetels); geen beter vermaak dan leedvermaak; ik geef het gelijk toe. Maar dat een verliezer als Jolande Sap dat aangrijpt om haar eigen verlies te maskeren (‘we hebben ook iets te vieren vanavond; de PVV wordt bijna gehalveerd’) kenmerkt in mijn ogen de politieke arena van #NLkiest van gisteren en #NLverliest vandaag.

Een paar verliezen op een rij:

  • Hoewel ik niet precies weet hoe je dat goed en integer vorm kunt geven (er zijn voorbeelden van!), ben ik voorstander van christelijke politiek. Als je de Bijbel goed leest (toegegeven: dat gaat niet vanzelf en voor je het weet, zit je er finaal naast), kun je daar conclusies aan verbinden die heilzaam zijn voor iedere burger. Sterker nog: als burgers tekortschieten door christelijke politiek (of ze nu werken, werkeloos of oud zijn of vanwege ziekte niet kunnen werken), moet wel sprake zijn van een onjuiste interpretatie van de Bijbel. CU en SGP (van de laatste ben ik geen voorstander) blijven qua omvang vrijwel gelijk en worden daardoor waarschijnlijk geen factor van betekenis. Het CDA is in mijn ogen het spoor nogal bijster. In een Faust-achtige setting heeft zij haar ziel destijds verkocht aan Geert en dat heeft haar windeieren gelegd. Als je de koers kwijtraakt in de Nederlandse politiek, wordt je daarvoor – terecht – genadeloos afgestraft. Ondertussen betekent dat wel dat het vanuit de hoek van de christelijke partijen nogal stil zal zijn de komende jaren. Hoewel ik voor genade normaal gesproken elders aanklop, zijn we de komende jaren voor een sociaal en menselijk geluid daardoor overgeleverd aan de genade van een politieke coalitie; waarbij de genade van de VVD – ben ik bang – nogal nadelig uit zal pakken voor wat we de afgelopen eeuwen in toen nog ‘christelijk’ Nederland hebben bereikt op sociaal gebied.
  • Lees verder »
Dit bericht werd op 13 september 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: ,
Categorieën: Column, Politiek

Wim Dekker - Marginaal en missionairLectori Salutem

Samen met een kring las ik ‘Marginaal en missionair, kleine theologie voor een krimpende kerk’ van Wim Dekker  (Zoetermeer, 2011). We kwamen 3 maal bijeen. Tijdens die avonden spraken we over:

  • de problematiek die Dekker aansnijdt (deel 1 van het boek),
  • de oplossingsrichtingen die hij wijst (deel 2) en
  • hoe stamelend verder (deel 3).

Tijdens de eerste avond kwamen we erop uit dat we ons allen herkenden in het probleem van kerkverlating dat Dekker aansnijdt. De één zag het vooral aan de weggesloopte gaanderij in een prachtige oude kerk waar zij was gedoopt; en aan een ondertussen nog maar half gevulde kerk; een ander zag het in zijn gezin gebeuren en weer een ander merkte het aan de vriendenkring, waarbinnen in de loop van 15 jaar telkens iemand uitstapte (naar een andere kerk of naar buiten de kerk). We hebben het met andere woorden over een probleem dat je niet zo achteloos even opzij schuift. Het raakt iedereen in de kerk wel op de een of andere manier; dichterbij of verder weg.

Lees verder »

Dit bericht werd op 16 maart 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: ,
Categorieën: Boeken, Column

Pieter-Jan belde me op met de vraag of catechese wat mij betreft wel van deze tijd was. Een dag later stuurde hij me een stukje dat weken later met andere reacties op zijn stelling in EO Visie stond in nummer 40 van jaargang 42 (2011) op pagina 31:

20111001 - Mini-interview over catechese voor EO Visie

Dit bericht werd op 20 januari 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: ,
Categorieën: Column

Nikkie's grafIn februari 2008 stond Nikkie Starrenburg bij me voor de deur en laat ik eerlijk zijn: ik was ontsteld. Want daar stond een jongen van 31, waarvoor ik normaal gesproken een blokkie omgelopen zou hebben. De oppas van de kinderen had me al gewaarschuwd: ik weet niet wat hij wilde, maar er was hier vanmiddag een jongen aan de deur… Ja, Nikkie dus. En af te gaan op zijn uiterlijk verwachtte ik er weinig goeds van. Maar zoals Nikkie me vaker de maanden erna verraste, deed hij dat nu ook en viel hij maar meteen met de deur in huis: wil jij samen met mij de Bijbel lezen?

Nikkie dus; de jongen met de tatoeages die zich agressief en vreemd kon gedragen; breed; kaal; maar vooral intens lief. Tenminste: zo herinner ik me hem.

Wij lazen dus samen de Bijbel. Want zeg maar eens nee tegen zo’n vraag. Dat doe je niet. Toch hief ik mijn ogen in wanhoop naar boven toen Nikkie aan het einde van die eerste avond samen met mij en de Bijbel opmerkte: “Als we de Bijbel uit hebben gelezen, wil ik graag gedoopt worden”. De HELE Bijbel? Waar ben ik aan begonnen? Achteraf heb ik wel eens spijt gehad van die blik ten hemel.

Want wat gebeurde? We snelden als een stoomtrein door Mattheüs, Marcus, Lucas en Johannes heen en voor ik het wist was Pinksteren daadwerkelijk voorbij en stonden we samen met de Ethiopiër op een plek waar water was (Handelingen 8). Ik ben me er niet van bewust dat iemand ooit zo mijn woorden heeft ingedronken als Nikkie deed. Hoewel hij christelijk was opgevoed, maar al vanaf zijn veertiende alles had gedaan wat God verboden had, leek het allemaal even nieuw en exciting. Ongelooflijk.

Lees verder »

Dit bericht werd op 17 oktober 2011 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen:
Categorieën: Column, Vrienden

BliksemEerder schreef ik een kritische blog over een column van dhr. R. Toes (directeur van locatie ‘Guido de Brès’ van het Wartburg College)  in de Waarheidsvriend. Naar aanleiding van zijn column en mijn blog hadden wij een paar weken geleden een goed gesprek. Wellicht dat ik zijn nieuwe column van afgelopen donderdag daarom met andere ogen las. Het kan ook zijn dat het thema van zijn blog – vriendelijkheid – mij persoonlijk boeit en misschien komt het ook wel omdat Toes in zijn laatste column man en paard noemt en mij daardoor meeneemt op zijn zoektocht.

Hoe dan ook: dat thema vriendelijkheid boeit me – zoals gezegd. Ik zocht het op in de Bijbel – mijn betrouwbare bron voor wijsheid – en mij viel op dat het woord vriendelijkheid in tegenstelling tot de Statenvertaling (slechts 1 keer) meer voorkomt in de NBV (ook maar 5 keer). De meest boeiende wijsheid over vriendelijkheid vond ik deze keer dan ook niet terug in de canonieke, maar in de deuterocanonieke boeken; om precies te zijn in Sirach 32 : 10, waar staat: “Zoals de bliksem voor de donder komt, zo snelt de vriendelijkheid een bescheiden mens vooruit“. En daarmee zitten we wat mij betreft ook midden in het probleem.

Lees verder »

Dit bericht werd op 26 september 2011 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , ,
Categorieën: Column

https://lelij.com leeft op WordPress , het thema Adventure van Eric Schwarz en Mailchimp

https://lelij.com – Een blog van Karel J. van der Lelij

Altijd kritisch en betrokken