André Téchiné - La Fille du RERAndré Téchiné vertelt met La fille du RER een prachtig verhaal dat op feiten is gebaseerd. Een jonge vrouw raakt in de problemen, bekladt zichzelf met hakenkruizen en doet aangifte tegen een groep jongeren die haar in de regionale trein (RER) mishandeld zoud hebben. Zelfs de Franse president biedt haar namens de republiek zijn verontschuldigingen aan, maar niemand heeft de waarheid van haar aanklacht onderzocht. Een tiener doorziet haar truc… Tot zover (zonder clou) het verhaal van Téchiné.

De beelden in de film zijn realistisch. Het deed me goed om in een flits weer eens Parijs aan me voorbij te zien trekken. De sex is ingetogen in beeld gebracht (er blijft iets te verbeelden over, zeg maar…) en langzaam begin je te begrijpen dat La fille du RER het niet gemakkelijk heeft. Ja; absoluut de moeite waard, deze film.

Afgezien van het prachtige verhaal is er ondertussen wel iets vreemds aan de hand in deze film. Het verhaal past perfect in het sociale stramien van de zondebok van René Girard (zie mijn artikel over het thema lijden voor een verder uitleg over het zondebok-mechanisme) en daarmee houdt La fille du RER het geweld in stand. Haar is iets overkomen wat haar leven uit evenwicht heeft gebracht en iemand moet daarvoor boeten (zie hetzelfde artikel voor mijn interpretatie van Paul Ricoeur). Daar zit ‘m voor mij wel de crux van de raadselachtigheid van dit verhaal. In de tijd van de Middeleeuwen vertelden de daders een verhaal dat door iedereen werd geaccepteerd; de ‘heksen’ niet uitgezonderd. Maar in deze film kijken en luisteren we niet naar het verhaal van een dader, maar naar het verhaal van een slachtoffer dat door iedereen wordt geloofd.

Lees verder »

Dit bericht werd op 24 oktober 2010 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , , ,
Categorieën: Film, Politiek

60 jaar Johannes Calvijn, Dispuut van de C.S.F.R.Halverwege oktober bestond ‘mijn’ dispuut en studentenvereniging 60 jaar; mijn studentenvereniging was en is het dispuut Johannes Calvijn uitgaande van de C.S.F.R. in Delft. Ter gelegenheid van haar XII-de lustrum gaf het dispuut onder andere een lustrumbundel uit met de prikkelende titel ‘De onrechtvaardige God’. Want: hoe zit dat nou toch met het lijden dat ons overkomt? Wat kan en wil God daarmee te maken hebben? In zijn nawoord bij de bundel verbindt am. Jonard Roukens de onrechtvaardigheid met God in de persoon van Jezus Christus die deze onrechtvaardigheid op zich nam; vandaar dus de onrechtvaardige God.

De lustrumcie. vroeg mij al in mei om een artikel over dit thema voor die lustrumbundel te schrijven en ik gaf het de titel mee van deze blog (volg deze link voor het artikel). Ik besprak het artikel meerdere malen met een vriend. Hij verweet mij dat ik mijn levenshouding een nogal stoïcijnse lading gaf door het artikel af te sluiten met een citaat van Paul Ricoeur: “God onvoorwaardelijk beminnen betekent het volledig verlaten van de cirkel van de vergelding waarin de lamentatie nog steeds gevangen blijft zolang het slachtoffer zich over de onrechtvaardigheid van zijn lot beklaagt“. Dus – en ik geef ondertussen toe dat dit citaat die interpretatie toelaat – ophouden met klagen en het leven nemen zoals het is?

Nee, dat was niet wat ik bedoelde, maar ik begrijp dat ik dat toe moet lichten. Ik ben gevoed door een aantal tradities en voor mij zijn met name de joodse traditie van Levinas, Heschel, Rosenstock Huessy en Buber (die ik veelvuldig las) en de reformatorische traditie van bijvoorbeeld Geertsema (ik volgde zijn colleges toen ik wijsbegeerte studeerde aan de VU in Amsterdam) erg belangrijk geworden. Als in die tradities een centraal en gemeenschappelijk begrip kan worden aangewezen, dan is dat tenminste het thema antwoorden: God spreekt en ik hoor! God onvoorwaardelijk beminnen betekent voor mij onvoorwaardelijk luisteren naar wat Hij tot mij spreekt.

Lees verder »

Dit bericht werd op 18 oktober 2010 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , , , , , ,
Categorieën: Artikel, Boeken

René Girard - De zondebokEugen Rosenstock-Huessy heeft in zijn Toekomst, een christelijk levensgeheim gelijk: Op de fiets onderweg vanaf m’n werk naar huis of in de tegengestelde richting rijdend kom ik soms tot de beste invallen.

Mobiel terugdenkend aan m’n blog van gisteren over Mombakkes van Do van Ranst bedacht ik me vandaag dat er toch nog iets belangrijks miste in mijn verhaal. Want naast het slachtoffer (Frank van 15 die littekenend werd mishandeld) en de wereld ‘buiten’ (die het allemaal zag gebeuren en nogal laat ingreep) zijn er natuurlijk ook de daders. En net als met de slachtoffers is er met de daders over het algemeen iets bijzonders aan de hand. Hoe kan een moeder er bijvoorbeeld mee instemmen dat haar bloedeigen zoon uit huis wordt verbannen? Daar is net als tussen de dader en zijn slachtoffer een ongeschreven verbond voor nodig tussen de daders onderling. En als het om daders gaat is dat vaak een verbond tussen de actieve dader en één of meer passieve toeschouwers die meewerken. Zo gaat dat, als er wordt gepest op het schoolplein; zo gaat dat als er sprake is van mobbing op de werkplek; maar zo gaat dat dus ook in een gezin, als er sprake is van (sexuele) mishandeling. De partner sluit in zo’n geval maar al te vaak zijn of haar ogen (ich habe es nicht gewusst of eigenlijk: ik wilde het niet weten) en ook in Mombakkes doet de moeder dat en verzint ze er al verhalend op los wat ze eigenlijk gewild zou hebben: een buitenechtelijke relatie. Maar uiteindelijk blijkt ook zij psychisch mishandeld te zijn. En – daar komt’ie – toch blijft zo’n moeder naar buiten toe volhouden dat ze heel gelukkig is; overigens net als haar zoon Frank – in dit verhaal het slachtoffer. En de echte dader probeert vol te houden dat er niets aan de hand is.

Als buitenstaander snap ik daar helemaal niets van. Ik heb het idee dat ik – ondanks de negatief ervaren kanten daarvan – een gelukkige jeugd heb gehad; zeker als ik daar de verhalen naastleg van vrienden, (aangetrouwde) familie en van de vele anderen die vroeg of laat mijn levenspad kruisten. Als buitenstaander – schreef ik gisteren ook al – zie ik zo’n verhaal langzaam ontstaan, maar begrijp ik er in de kern eigenlijk niets van. Ik zie het en probeer het te duiden, maar het doet pijn en het voelt onrechtvaardig aan. Van Ranst heeft dat onnavolgbaar knap in scene gezet.

Lees verder »

Dit bericht werd op 23 september 2010 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , ,
Categorieën: Boeken

Lody van de Kamp - AlleenErna staat er alleen voor nadat haar vader, moeder en broertje Eddy (en al die anderen) in de kampen zijn omgekomen. Ze staat er alleen voor, als een ex-NSB-er haar bespuugt en haar toevoegt dat de Duitsers zeker zijn vergeten om haar te vergassen. Ik kan me onmogelijk inleven in wat er dan met je gebeurt, maar dat het ook voor Erna (en al die anderen) niet te bevatten is geweest, dat kan ik me goed voorstellen. Dat heeft van de Kamp in ieder geval wel voor elkaar gekregen.

Lody van de Kamp is geen sterke schrijver, maar hij vertelt een goed verhaal. Het toen-en-toen ergerde me te veel. En de soms er wel erg dik opgelegde flashbacks waren storend, maar een andere keer waren ze zo herkenbaar en daarbij bijzonder confronterend.

Het patroon van het verhaal is niet nieuw. Ook Elie Wiesel situeerde zijn hoofdpersoon in De nacht in Auschwitz (Erna komt via Auschwitz in Bergen Belsen terecht) en in De dageraad in Israël (met in zijn verhaal de onmogelijke opdracht om een Engelse majoor dood te schieten). Erna vertrekt na het incident (in 1948) ook naar Israël en wordt daar geconfronteerd met de leugens en misdaden van een aantal zionisten. Die vermoordden mensen (vaak palestijnen van de lokale bevolking) en probeerden de immigrerende joden te ont-religie-seren (door bijvoorbeeld de kinderen vlak na de geboorte bij hun moeder weg te halen (hier lees je naar een ijzingwekkende climax toe door de vergelijking met het kamp, waar ook een kind geboren werd). Hoewel ze na die ervaringen op zoek gaat naar haar traditioneel Joodse wortels duurt het lang voor ze door een bruiloft weer in het chassidische jodendom belandt. Ze begrijpt het allemaal maar moeizaam (leefde haar vader nog maar…) en durft eigenlijk geen relaties meer aan te gaan; sterker nog: Erna lijkt daarvoor te worden gestraft; elke keer opnieuw.

Lees verder »

Dit bericht werd op 16 september 2010 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , , , , , ,
Categorieën: Boeken

https://lelij.com leeft op WordPress , het thema Adventure van Eric Schwarz en Mailchimp

https://lelij.com – Een blog van Karel J. van der Lelij

Altijd kritisch en betrokken