Anna Enquist - De verdoversDe verdovers‘ van Anna Enquist heeft niet de diepgang van de eerdere romans van Enquist (zeker niet die van Contrapunt), maar het ontstijgt de platvloersheid van een reguliere doktersroman waar het wel wat weg van heeft.

De verdovers‘ is het resultaat van een maandenlange ‘stage’ bij de afdeling Anesthesiologie van het VU Medisch Centrum. Het verhaal gaat dus meer dan zijdelings over dokters en zusters en hun onderlinge verhoudingen en een uit de hand gelopen verhouding komt er inderdaad ook in voor. Die verhouding zorgt overigens voor meer dan gecompliceerde verhoudingen tussen broer Drik (therapeut van Allard), zus Suzan (anesthesist en in een ‘geheime’ verhouding verwikkeld met Allard), man van de zus en vriend van de broer Peter (ook therapeut) en dochter/nicht Roos (studente; net uit huis).

In het verhaal komen verschillende thema’s aan de orde. Het gaat over de verhouding tussen ouder en kind (die inherent gecompliceerd is en ingewikkelder gemaakt kan worden), over zelfmoord, over pijn (die lichamelijk verdoofd kan worden of juist therapeutisch volledig wordt uit- en omgespit), over schuld en boete, over inbeelding en verzinsels en over kerst:

Lees verder »

Dit bericht werd op 3 februari 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: ,
Categorieën: Boeken

Tonke Dragt - De brief voor de koningHet was even wennen. En toch was het zeker de moeite waard. De brief voor de koning werd lang voor ik geboren werd geschreven (in 1962) en toch had ik er tot begin van dit jaar nooit van gehoord. Maar toen ik mijn dochter van 11 vroeg of zij het genoemde boek misschien uit de bibliotheek mee wilde nemen merkte zij snerend op: “maar dat ben ik op school ook aan het lezen”. Ik mompelde maar zoiets als dat je dat wel eens hebt hè; dat je achterloopt…

Ondertussen wist ik dus wel dat ik met een vrij tijdloos boek te maken zou krijgen. Had ik het maar eerder gekend! Nu was het een onderhoudend en boeiend verhaal (ik lees niet alle boeken tot en met de laaste bladzijde; De brief voor de koning las ik wel helemaal uit), maar meeslepend vond ik het niet (meer). Ik weet zeker dat ik dat als jongen wel gehad zou hebben en ik heb dus meermalen verzucht dat ik dit boek (deze schrijver) eerder had moeten kennen. Zoals ik veel heb gemist, is dit verhaal in die tijd ook aan mij voorbij gegaan. Ach, je kunt niet alles hebben en ook nog dingen tegoed houden. En dat is misschien maar goed ook.

Het verhaal kan eigenlijk heel kort worden samengevat. Tiuri (een adolescente schildknaap die een dag later tot ridder geslagen zou worden), zoon van Tiuri, krijgt een opdracht van een stervende zwarte ridder. Rode ruiters (die de zwarte ridder hebben vermoord) willen niet dat die opdracht succesvol wordt uitgevoerd. Zij bedreigen Tiuri en willen ook hem doden, maar grauwe ridders, Menaures, Piak en vele anderen helpen hem om de opdracht toch uit te kunnen voeren. Eind goed; al goed.

Lees verder »

Dit bericht werd op 3 april 2010 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , , , ,
Categorieën: Boeken

Harry Mulisch - De aanslagMisschien vind je Harry Mulisch wel hartstikke arrogant. Dat vind ik ook, als ik Mulisch sporadisch op het TV-scherm voorbij zie flitsen. Ondanks die slechte eigenschap vind ik Mulisch toch ook één van de beste schrijvers die Nederland ooit heeft gekend. Zijn ongekende schrijflust (hoewel die nu toch een beetje lijkt opgedroogd), de schoonheid van zijn taal, de strakke composities, de pientere (soms weliswaar megalomane) doorkijkjes en de boeiende verhaallijnen maken dat ik ervan overtuigd ben dat Mulisch fantastische literatuur heeft geschreven (in de volle breedte van dit woord). Ik had Mulisch niet graag willen missen in mijn literaire bestaan. Waarom ik dan nog niet over Mulisch heb geschreven op deze plek? Omdat het lang geleden is dat ik veel van Mulisch las, maar deze zomer was De aanslag dan toch (weer) aan de beurt. En wat bleek? Toen ik op driekwart van het boek was aangeland had ik al meerdere malen getwijfeld, maar toen wist ik het zeker: dit boek heb ik jaren geleden al eens eerder gelezen!

Mulisch heeft je meteen te pakken, als Ploeg (de commissaris van politie in Haarlem) aan het begin van het boek voor het huis van Anton wordt doodgeschoten. Je weet: dit muisje gaat een staartje hebben. Tot zover niets onvoorspelbaars dus. Het verhaal wikkelt zich in eerste instantie af, zoals ik verwachtte, maar het blijft spannend wie dood zal gaan en wie zal blijven leven. De onvoorspelbare kink in de kabel van dat verhaal is natuurlijk wel dat Anton voor z’n ogen ziet gebeuren dat het lichaam van de nog levende Ploeg wordt versleept van voor het huis van de buren naar bijna bij de voordeur van hun huis. Wat gebeurt hier?

Lees verder »

Dit bericht werd op 21 oktober 2009 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , ,
Categorieën: Boeken

Pascal Mercier - LeaIn vergelijking met het schitterende ‘Nachttrein naar Lissabon’ van dezelfde schrijver moest dit bijna wel tegenvallen. In dat boek wilde ik van bijna elke bladzijde wel een anekdote, scherpe waarneming of ontroerend moment vasthouden en nooit meer vergeten. Dat gold natuurlijk niet voor ‘Lea’, maar tegenvallen deed het boek toch ook weer niet. Een schrijver kan niet altijd excellent zijn, maar goed is goed genoeg en dat laatste geldt zeker voor ‘Lea’.

Ook in dit boek (net als in ‘Contrapunt’ van Anna Enquist) gaat het over de relatie tussen een ouder (in dit geval een vader; Martijn van Vliet) en zijn dochter (Lea). We horen het verhaal over Martijn en Lea uit de mond van Adrian Herzog die Martijn toevallig ontmoet in Frankrijk. Omdat ze beiden in die stad wonen, rijden ze via een omweg terug naar Bern.

Langzaam ontvouwt zich het trieste verhaal over een dochter met een gave (zij speelt magnifiek viool) en haar vader die alles (op)geeft en neemt om die gave van zijn dochter te ondersteunen. Die ondersteuning ontaardt natuurlijk in een gevangenis met alle nare gevolgen vandien.

Lees verder »

Dit bericht werd op 3 september 2009 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , ,
Categorieën: Boeken

Anna Enquist - ContrapuntAnna Enquist beweegt zich met Contrapunt wat mij betreft op eenzame hoogte in literair Nederland (uitzonderingen daargelaten). Wat een boek! Vele malen beter dan het losse verhalenbundeltje De kwetsuur dat ik recent las van Enquist; onvergelijkbaar veel beter!

Enquist heeft haar boek opgehangen aan de Goldbergvariaties van J.S. Bach. En passant beschrijft ze een aantal momenten uit het leven (en de dood) van Bach. In een telkens terugkerend rythme worden de variaties uitgebreid beschreven, maar ook daarin draait het vooral om de pijn die het kost om ze te spelen. De verleden tijd weeft zich daar synchroon, vanzelfsprekend en herkenbaar doorheen. De levenslessen zijn verdiepend.

Het verhaal gaat dus over een pianist; een pianiste; de vrouw die ooit moeder was van een dochter en een zoon. De man – haar man – speelt slechts een marginale rol. De pianiste speelt en herinnert. Dat doet pijn. De ontknoping van het verhaal (Enquist verloor zelf nog niet zo heel lang geleden haar dochter) komt binnen als een steen door een ruit: snel, schokkend en vernietigend.

Aan het begin van haar boek introduceert Enquist een metafoor. Daar wordt het verdriet al pijnlijk voelbaar:

… een indianenstam. De mensen van dat volk zien het verleden voor zich liggen en voelen de toekomst in hun rug. Hun gezichten zijn naar de geschiedenis toegekeerd… De merkwaardige, omgekeerde oriëntatie werd door een taalkundige ontdekt… De toekomst had zijn stevige armen om haar heen geslagen… De toekomst was groter dan zij… Ze verzette zich. Het verleden moest dichterbij blijven, in haar volle zicht. De druk van de arm werd onaangenaam… De omhelzing werd een verstikking, ze smoorde in de armen van de toekomst… Hij zal haar wegleiden van wat haar dierbaar is, hij zal haar brengen naar plaatsen waar zij niet wil zijn.

Lees verder »

Dit bericht werd op 9 juli 2009 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , ,
Categorieën: Boeken

Leon de Winter - Het recht op terugkeerHoewel je nauwelijks om de gelijkenis met een vroeg schilderij van Dali heenkunt (van zijn vrouw Gaia), gaat het in dit boek natuurlijk niet om de voorzijde alleen. Waar gaat het dan wel om?

Voor mij gaat het sinds ik voor het eerst Leon de Winter las natuurlijk om de vraag of hier sprake is van literatuur of niet. In eerste instantie (na lezing van ‘De ruimte van Sokolov’) dacht ik die vraag positief te moeten beantwoorden, maar hoe meer ik las van De Winter (vooral zijn latere werk) hoe meer ik aan die vaststelling begon te twijfelen. Toegegeven: net als bij alle eerdere boeken van De Winter heeft hij met dit boek opnieuw een page turner geschreven. Dat lijkt zijn handelsmerk, maar – hoewel het boek het niveau van een en-toen-en-toen-en-toen duidelijk ontstijgt – schrijft Leon de Winter literatuur?

Om die vraag te beantwoorden zou ik literatuur eerst moeten definiëren en eerlijk gezegd heb ik me niet verdiept in de defnities die anderen daaraan geven. Laat ik het daarom in dit stukje houden bij de subjectieve beschrijving van wat ik onder literatuur versta.

Lees verder »

Anna Enquist - De kwetsuurAnna Enquist heeft twee fantastische boeken geschreven: Het meesterstuk en De thuiskomst. Ook haar nieuwste boek belooft veel te bieden (in Contrapunt ben ik net begonnen) en Het geheim en De ijsdragers mogen er ook best zijn. Maar na Het kwetsuur zal ik niet snel een nieuwe verhalenbundel ter hand nemen van Anna Enquist. Misschien heb ik voorlopig m’n buik toch wel vol van verhalen… De romans (ook bijvoorbeeld van Cees Nooteboom) blijken toch sterker dan de verhalen die dezelfde schrijvers schrijven. Heeft iemand dat wel eens andersom gezien?

In het verhaal ‘Een haven’ (het laatste verhaal) lijkt het nog heel even wat te worden, want daar blijken verschillende verhalen uit deze bundel ineens samen te komen. Maar meer dan een trucje (je noemt wat namen uit eerdere verhalen en je vertelt een korte anekdote die een lezer moet herkennen) blijkt het niet te zijn. Opnieuw betreft het hier een op zich staand verhaal waarin in dit geval wat psychologische prietpraat aan de orde komt.

Alleen ‘De oversteek’ (het eerste verhaal) zal ik niet snel vergeten. Vader en twee zoons raken op elkaar aangewezen op een ijsschots. Dit is een spannend verhaal, maar het maakt ook al heel snel zichtbaar dat mensen elkaar onverschillig kunnen worden (of al zijn; de grens is zoals in het echte leven nogal vaag). Je kent misschien de verhalen uit het concentratiekamp (zoals bijvoorbeeld beschreven in Amor fati of Om een lepel soep van Abel J. Herzberg of in Onbepaald door het lot van Imre Kertesz (prachtig en ingetogen verfilmd als Fateless), maar de voorbeelden zijn legio). De dood in Turkije of Apeldoorn heeft een enorme impact; zeker voor directe nabestaanden. Maar als je zelf in levensgevaar verkeert… Dan lijk je door steeds minder te worden geraakt; als je de verhalen tenminste moet geloven. En ja, ik geloof die verhalen wel, omdat ik me er wat bij voor kan stellen.

Lees verder »

Dit bericht werd op 5 mei 2009 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , , ,
Categorieën: Boeken

Cees Nooteboom - 's Nachts komen de vossenNa afloop van de wandeling op de grens van Nederland en België (met culinaire afsluiting in – hoe kan het anders – België; zie mijn blog over die wandeling) was ik benieuwd naar de andere verhalen in deze nieuwste bundel van Cees Nooteboom. Soms waren die verhalen teleurstellend (dat lijkt kenmerkend voor een verhalenbundel, zoals nu ook weer in de bundel ‘Kwetsuur‘ van Anna Enquist), maar er zaten een paar goede verhalen bij.

Neem nou het verhaal over de vice-consul. Je voelt het bederf langzaam maar zeker het verhaal binnentrekken. De dood kiert door de naden van elke bladzijde heen. Maar zinnetjes als ‘De wijn… is troep die na verloop van tijd de stoel onder je hersens uit trekt’ (pagina 55) zijn toch de juweeltjes waarvoor ik een boek lees. Na zo’n zin kijk ik altijd even met een glimlach over mijn boek heen de verte in. Hoe kom je erop? Nog zo een op pagina 58: “Ooit had Heinz me een foto laten zien van dertig jaar geleden, Italië nog in de afgedragen kleren van het fascisme, armoede, aarzelende wederopbouw, geen Wirtschaftswunder in een Duitsland dat nog moest puinruimen…”. Wat weet ik nou helemaal van Italië? Ik ben er welgeteld drie keer geweest, maar in de geschiedenis van dat land blijk ik dan ineens toch nog minder dan een relatieve buitenstaander te zijn; “de afgedragen kleren van het fascisme”. Hoe verzin je het?

Lees verder »

Dit bericht werd op 29 april 2009 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , , , ,
Categorieën: Boeken

https://lelij.com leeft op WordPress , het thema Adventure van Eric Schwarz en Mailchimp

https://lelij.com – Een blog van Karel J. van der Lelij

Altijd kritisch en betrokken