Tom Wright - Verrast door hoopIn onze gemeente lezen we voor een studiekring in etappes ‘Verrast door hoop‘ van Tom Wright:

  1. Avond 1: Verkenning – Wat is hoop?
  2. Avond 2: Wanneer en hoe – Wanneer komt God’s Koninkrijk?
  3. Avond 3: De toekomst begint vandaag
  4. Avond 4: Wat betekent die hoop voor vandaag?

Komende woensdag leggen we het laatste deel van dit boek naast het boek ‘Het land is moe’ van Tony Judt. Wat maakt het verhaal van Wright anders dan het verhaal van Judt; waarin het ook gaat om rechtvaardigheid; zoals de titel van mijn blog over Judt luidde: ‘Sociale gerechtigheid loont’.

Het gnosticisme (de leer, waarin het aardse niet meetelt en het geestelijke wordt verheerlijkt) moet het ontgelden bij Wright: “Wie geen werken en tekenen van vernieuwing in Gods schepping binnenbrengt, die speelt uiteindelijk onder één hoedje met de krachten van zonde en dood zelf, zoals het gnosticisme altijd doet“. Wat zijn die tekenen van vernieuwing in de ogen van Wright? “… dat we op een bewuste manier gaan leven tussen de opstanding van Jezus in het verleden en de komst van Gods nieuwe wereld in de toekomst“. Gods nieuwe wereld is, in de woorden van Wright, al begonnen en kan concreet zichtbaar worden, als we bijdragen aan de bestrijding van onrechtvaardigheid die zichtbaar wordt in ongelijkheid. Maar dat zegt Judt ook; zonder die stelling te betrekken op Gods nieuwe wereld; door rationeel te denken. Wat is volgens Wright het verschil? Dat de (terechte) roep om rechtvaardigheid zomaar aanleiding kan geven tot wijzende vingers. Iemand moet er de schuld van krijgen; van die onrechtvaardigheid. Dat hoeft niet, is de stelling van Wright, als je niet vanuit het vage (terechte) gevoel van onrechtvaardigheid vertrekt, maar je uitgangspunt kiest in het evangelie, waarin een verrassende God centraal staat die de werkelijkheid openbreekt naar een hoopvolle toekomst; door Zijn Zoon op te wekken uit de dood. En juist op dat punt wijken Judt (hoe waardevol zijn inbreng in mijn ogen ook is) en Wright van elkaar af: Judt vertrekt vanuit het onrecht en Wright kiest zijn uitgangspunt in de hoop die doorbreekt bij de opstanding van Jezus.

Lees verder »

Dit bericht werd op 18 november 2014 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: ,
Categorieën: Boeken

Tom Wright - Verrast door hoopIn onze gemeente lezen we voor een studiekring in etappes ‘Verrast door hoop‘ van Tom Wright:

  1. Avond 1: Verkenning – Wat is hoop?
  2. Avond 2: Wanneer en hoe – Wanneer komt God’s Koninkrijk?
  3. Avond 3: De toekomst begint vandaag.
  4. Avond 4: Wat betekent die hoop voor vandaag?

Komende woensdag leggen we het derde deel van dit boek naast een boek van Alain de Botton. Want is het wel zo bijzonder wat Wright schrijft? Zou het ook zonder God kunnen; die hoop van Hem? De Botton zegt dat het kan, maar hoe houdbaar is dat? En wat maakt het verhaal van Wright nou zo bijzonder dat het verhaal van De Botton overbodig maakt?

Het gnosticisme – is de stelling van Wright – is door onze cultuur heen gesijpeld en dat stopt niet; bij de kerkdeuren niet; zelfs niet in de meeste vertalingen van de Bijbel. Het lichamelijke wordt gezien als inferieur. Uiteindelijk zou ons lichaam volgens het gnosticisme niet meer zijn dan het transferium naar een hiernamaals, waarin het geestelijke eindelijk is bevrijd uit de beknelling van het lichaam; dat alleen maar in de weg zat. Maar als je de onderliggende grondtekst in het Grieks goed leest, gaat het in de nieuwe hemel en op de nieuwe aarde niet om de ‘eeuwige’ tegenstelling tussen lichaam en ziel die dan opgeheven zal zijn. Ziel en lichaam zijn en blijven één en als je de Bijbel grondig leest, blijkt dat de menselijke psyche (die ons doet overleven, maar uiteindelijk op moet geven) wordt vervangen door de adem van God die ons eeuwig leven geeft. Ons lichaam zal anders zijn, maar een lichaam zullen we hebben; wel verrijkt met een onsterfelijkheid die God met ons deelt. Zijn Geest zal ons drijven in plaats van het eigen ik dat volmaaktheid in de weg staat.

Voordat Wright in zijn boek overstapt naar het beslissende derde deel (waarin hij ingaat op de vraag wat hoop voor vandaag betekent), behandelt hij nog één laatste thema, waarover veel misverstanden bestaan: over hemel, hel en vagevuur. Want – is de onderbouwde overtuiging van Wright: na de dood duurt het nog even voor we met Christus opstaan in een nieuwe hemel; op een nieuwe aarde. Wat nu, als we vandaag of morgen sterven en niet direct opstaan in een nieuw leven dat nog komen moet? Bestaat er verschil tussen (on)gelovigen? Gaat de één met een enkeltje naar de hemel? Moet een ander overstappen (en soms lang wachten) in een vagevuur? En zou weer een ander dan linea recta naar de hel verdwijnen? En wat zijn de criteria voor dat onderscheid? Allereerst haal ik natuurlijk opgelucht adem, als Wright constateert dat er geen onderscheid tussen gelovigen is (de basis daarvoor ontbreekt ten enenmale in de Bijbel); geen vagevuur dus (hoewel Willem Jan Otten, mijn grote held, daar nog steeds aan twijfelt). Is er dan misschien toch nog een hel? Ook daarover – zegt Wright – kun je eigenlijk niet meer dan in overdrachtelijke zin spreken; als je de Bijbel moet geloven tenminste. En dat doe ik. Laat God over dat soort vragen z’n ei maar eens leggen. Ik ben blij dat ik tot die tijd niet op dit soort vragen hoef te broeden; hoewel ik er met Wright van overtuigd ben dat oordeel in de sporadische verhalen die zouden kunnen wijzen op een hel

Waarom maken mensen zich eigenlijk druk over dergelijke vragen over hel en vagevuur; terwijl er weinig of niets over in de Bijbel staat? Doe ze dat, omdat ze het dan niet hoeven te hebben over het Koninkrijk van gerechtigheid, vrede en blijdschap waar het in de Bijbel wel veelvuldig over gaat; en over de rol die wij mensen daarbij kunnen spelen? Wij leveren er, zegt de Bijbel volgens Wright, ook een bijdrage aan dat het Koninkrijk van God op aarde wordt gerealiseerd; hoewel het niet van ons afhangt of dat Koninkrijk er komt. Jezus ging ons daarin voor door mensen te redden. Maar genezen en mooie woorden schoten tekort en Jezus wist dat het door de dood heen moest gaan om het kwaad tot in de diepste kiem te kunnen smoren. In ons gevecht voor gerechtigheid, vrede en blijdschap kan het ook niet blijven bij mooie woorden. Ons meewerken met God in Zijn Koninkrijk (om het met de woorden van Paulus te zeggen) zal ons pijn doen en uiteindelijk zal het door de dood heen moeten voordat we ons kunnen laven aan de leven brengende genade van Gods adem. Verlossing betekent Bijbels gezien niet dat we eindelijk verlost zullen zijn van ons hinderlijke lichaam (gelukkig niet, zeg!), maar dat we eindelijk verlost zullen zijn van de kwade machten die God hinderen om hier op aarde (zoals in de hemel) Zijn Koninkrijk van gerechtigheid, vrede en blijdschap te kunnen vestigen.

Tot zover een korte samenvatting van de hoofdstukken 10 t/m 12 van ‘Verrast door hoop‘ van Tom Wright. Die samenvatting brengt mij – samen met de lezing van Religie voor atheïsten‘ van Alain de Botton tot de volgende vragen:

  1. Welke beelden heb jij over lichaam, ziel en geest? Hoe zie jij de nieuwe hemel en aarde voor je? Zullen ze (om met Van Ruler te spreken) voetballen in de hemel? En waar worden we van bevrijd?
  2. Hoe kijk jij aan tegen vagevuur en een leven na de dood? Wat doet het met jouw beelden over een nieuwe hemel en een nieuwe aarde dat Wright zegt dat er ook nog een leven na het leven na de dood is (ja, je leest het goed: volgens Wright ga je dood, ben je een tijd in de nabijheid van Christus tot het laatste oordeel en staat daarna je lichaam met Christus op uit de dood)?
  3. Welke beelden heb jij bij het Koninkrijk van God? Wat lees je daarover in de Bijbel? Welke invloed heeft het dat Wright zegt dat we volgens Paulus meewerkers van God zijn om Zijn Koninkrijk hier op aarde te realiseren; dat het Koninkrijk van God dus mede van jou afhangt; en toch ook weer niet?
  4. Alain de Botton stelt dat het Koninkrijk van gerechtigheid, vrede en blijdschap ook zonder God gerealiseerd kan worden en hij reikt een aantal hulpmiddelen aan om dat te bereiken. Daar hebben we God dus helemaal niet voor nodig, is zijn stelling. Hoe zit dat?
Dit bericht werd op 5 oktober 2014 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , ,
Categorieën: Boeken

Tom Wright - Verrast door hoopIn onze gemeente lezen we voor een studiekring in etappes ‘Verrast door hoop‘ van Tom Wright:

  1. Avond 1: Verkenning – Wat is hoop?
  2. Avond 2: Wanneer en hoe – Wanneer komt God’s Koninkrijk?
  3. Avond 3: De toekomst begint vandaag.
  4. Avond 4: Wat betekent die hoop voor vandaag?

Komende woensdag leggen we het tweede deel van dit boek naast een boek van Nietzsche (en een hoofdstuk uit een proefschrift over ‘Geloven na Nietzsche‘ van A.A.A. Prosman). Want we kunnen veel zeggen over een toekomst die voor ons ligt, maar na de meesters van de argwaan (naast Nietzsche waren dat voor Theo de Boer ook Karl Marx en Sigmund Freud) spreekt het niet meer vanzelf dat we geloven in een toekomst die nog voor ons ligt; die niet tastbaar gemaakt kan worden.

Toekomst spreekt niet vanzelf; hoop ook niet. Dat wordt zichtbaar in hedendaagse stromingen die naar die toekomst kijken:

  • De opwaartse stuwing van de vooruitgang; alleen maar beter is goed genoeg. Die stroming kan niets met het reële kwaad dat telkens opduikt. Onderliggende theorieën laten geen ruimte voor het positivisme in deze stroming (vooruitgang is inherent strijdig met zichzelf) en gelovigen in deze stroming onderschatten de realiteit van het kwaad dat de opwaartse beweging telkens dwarsboomt. Ook christenen laten zich maar al te vaak leiden door deze mythe; dat het vanzelf goed zal komen en dat alles beweegt naar een mooi einde. Maar zonder God – is het punt dat Wright wil maken – en zonder zijn ingrijpen komt het niet vanzelf goed. De wereld heeft herschepping nodig. Ze moet grondig veranderen wil het nog wat worden.
  • De gnostische mythe verkondigt het andere uiterste: dat we alle stoffelijke ballast moeten afschudden om geestelijk tot ons recht te kunnen komen. We moeten terug naar een oorspronkelijke toestand. We moeten vluchten uit de grot van Plato (waar we alleen de schaduwen zien van wat voor ogen is) om in een geestelijke wereld tot ons recht te kunnen komen. Maar ook in deze mythe is de rol van God gemarginaliseerd tot de rol van beheerder van die geestelijke wereld, waar naartoe wij onderweg zouden zijn.

Lees verder »

Dit bericht werd op 9 juni 2014 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: ,
Categorieën: Boeken

Tom Wright - Verrast door hoopIk heb besloten om het boek ‘Verrast door hoop‘ van Tom Wright in etappes te lezen; samen met een aantal geïnteresseerde lezers uit mijn kerk. Ik heb dit boek uitgekozen als leidraad voor een kring over hoop die begint bij het verdriet om verlies en eindigt bij rechtvaardigheid; om ons tussendoor ook af te vragen welke invloed lieden als Friedrich Nietzsche en anderen hebben gehad op de ruimte die wij krijgen en nemen als we hoop bieden of op zoek zijn naar een flintertje hoop in moeilijke tijden. Eerder lazen we al Tonio‘ van A.F.Th. van der Heijden en Lament for a Son‘ van Nicholas Wolterstorff. Nu lezen we naast dit eerste deel van ‘Verrast door hoop‘ nog drie andere boeken:

Later lezen we van Wright nog de overige delen van zijn boek:

In zijn boek wil Tom Wright antwoord geven op twee vragen:

  1. Wat houdt die hoop van een christen nou eigenlijk in?
  2. Wat betekent die hoop voor verandering nu; voor uitredding en nieuwe mogelijkheden in de wereld van vandaag, waarbinnen wij met de poten in de modder staan?

Om helder te maken wat hoop voor hem inhoudt, schopt Wright tegen heilige huisjes en zoekt hij naar Bijbelse framing van dit begrip; terug naar de originele betekenis; weg van wat wij er – ook in de kerk – van hebben gemaakt; met beide benen in de modder van onze werkelijkheid. in deel I van zijn boek schopt Wright vooral tegen de heilige huisjes van de wetenschap; heel specifiek de geschiedeniswetenschap. Want nog sterker dan de tijdgenoten van Paulus ontkennen wetenschappers dat Jezus ooit opgestaan kan zijn. Dat is nog nooit gebeurd; dat kan dus niet waar zijn; is de redenering. Foute boel, zegt Wright; dan gebruik je het pseudo-wetenschappelijke principe van de analogie. Dat snijdt geen hout; wil Wright daarmee zeggen. En inderdaad; wat op het eerste gezicht indrukwekkend lijkt, blijkt bij nader inzien een bewering die zichzelf als vooronderstelling nodig heeft en dus geen (zeggings-)kracht heeft; van nul en generlei waarde is.

Hoop en pasen dus, want de wetenschap heeft nog nooit bewezen dat Jezus niet is opgestaan; zoals ze ook niet bewezen heeft dat Jezus wel is opgestaan. Wright toont hoogstens aan dat het aannemelijk is dat Jezus is opgestaan (er zijn weinig historische gebeurtenissen waar zoveel bewijs voor is verzameld), maar niemand zal zich laten overtuigen door zo’n argument. Maar laten we er eens vanuit gaan dat Jezus inderdaad is opgestaan. In dat geval mogen we bij wijze van spreken zeggen dat de hoop met Pasen in het werkelijke leven is geland. Want in het geval van Jezus betekende de opstanding een nieuw begin. Zijn discipelen waren nog in diepe rouw, toen Hij aan hen verscheen; opgestaan met een nieuw lichaam. Ze waren geschokt. Zoals ze niet hadden verwacht dat hij aan het kruis zou sterven, zo verwachtten ze niet dat Hij uit de doden op zou staan. Toen Hij het daar met hen over had, vond dat geen ingang. Het paste niet in hun wereldbeeld en verontrust hadden ze het als mogelijkheid terzijde geschoven. Dat kan toch niet (overigens: ook zo’n bewering die zichzelf nodig heeft om waar te kunnen zijn; nietszeggend dus)! En toch gebeurde het en Hij verscheen aan hen met een opdracht. Om opnieuw te beginnen en de wereld in te trekken; met de boodschap dat Hij leeft!

En daar begint Wright ook te schoppen tegen de heilige huisjes van het christendom. We zijn zo vertrouwd met lichaam en ziel; een minderwaardig lichaam dat de ziel los zal laten, zodat die op kan stijgen naar een prachtige hemel of af moet dalen in een afgrijselijke hel. Die beelden hebben we grotendeels te danken aan Dante en vele anderen uit zijn tijd. De joodse oorsprong van ziel wijkt daarvan af; is meer persoonlijkheid dan zweverige lichaamsloze (platonische) substantie. Zijn discipelen herkende Jezus, omdat ze zijn lichaam herkenden; omdat Hij zichzelf gedroeg zoals Hij altijd al had gedaan; maar vooral ook omdat Hij zichzelf durfde zijn onder zijn discipelen. Daarom hadden ze Hem gewaardeerd en die ziel van Jezus, zijn persoonlijkheid, herkenden ze in de hoopvolle aandacht die Hij telkens aan hen besteedde; ook na Zijn opstanding.

Ziel en lichaam; hemel en hel; we hebben er een hoop omheen verzonnen. Door al die ballast ter discussie te stellen en overboord te kieperen, ontstaat er ruimte om aarde en hemel – nu en vernieuwd – weer onder de zeggenschap van God te brengen; waar ze thuis hoort. Als Jezus het heeft over het komende Koninkrijk, dan breekt langzaam door dat God zeggenschap op aarde heeft, zoals Hij die ook in de hemel heeft.

Hemel en aarde zijn één en God heerst over hemel én aarde. De platonische aarde is dus niet wat God bedoelde en Jezus ook niet, toen Hij het over Zijn Koninkrijk had. Aarde is niet minder dan hemel. Hemel is ook niet iets voor later. Hemel is Bijbels gezien een verborgen dimensie van het bestaan.

Dat alles samenvattend, kom ik tot een paar korte stellingen:

  1. Hoewel verdriet een werkwoord is en nooit meer lijkt te stoppen, breekt met Pasen de hoop door dat het ooit anders zal zijn; ook voor ons.
  2. Wetenschap heeft nooit aangetoond dat Pasen onzin is; behalve als je in de mantra gelooft dat het niet waar kan zijn, omdat het nog nooit is gebeurd.
  3. Er kan een hoop ballast overboord als het over ziel en lichaam gaat; over aarde, hemel en hel.
  4. Er was een leeg graf én Jezus verscheen aan zijn leerlingen.
  5. Hoewel er weinig gebeurtenissen zijn die zo sterk worden ondersteund door wetenschappelijk verantwoord bewijs, overtuigt dat niemand. Wat overtuigt iemand dan wel van wat is gebeurd; van de impact die dat kan hebben op vandaag?

https://lelij.com leeft op WordPress , het thema Adventure van Eric Schwarz en Mailchimp

https://lelij.com – Een blog van Karel J. van der Lelij

Altijd kritisch en betrokken