Peter Brook - Lord of the Flies (1963) Harry Hook - Lord of the Flies (1990)Ik wil niet bagatelliseren dat een mens soms best z’n slechte kanten laat zien. En ik durf niet te onderschatten wat er kan gebeuren, als een mens maar grenzeloos z’n ding kan doen (mezelf daarbij inbegrepen, want ik leer nog bijna elke dag nieuwe en soms negatieve kanten van mezelf kennen die ik daarvoor niet voor mogelijk hield). En de geschiedenis heeft het gelijk wat dat betreft natuurlijk ook aan haar zijde. Toch waag ik het een paar kanttekeningen te plaatsen bij de twee films – het origineel en een remake – die dit thema verbeelden. Met dank aan Casimir die me wees op deze films.

Het boek van William Golding (Nobelprijs 1983), waarop beide films zijn gebaseerd schijnt als verplichte kost voor psychologen op hun lijst te staan. In de film Lord of the Flies (1963) van regisseur Peter Brook is onduidelijk hoe de groep jongens op een onbewoond eiland terechtgekomen zijn. Ze zijn er gewoon. Tenminste: Ralph en Piggy zijn er en pas later komen alle jongens bij elkaar en kiezen ze hun leider; Ralph. Dat is een wijze jongen voor zijn leeftijd, maar Piggy overtreft hem; alsof je naar een volwassene luistert; wat hij helemaal niet is! Langzaamaan en niet aanwijsbaar ontstaat er echter verwijdering tussen Ralph en Jack en splitst de groep zich in tweeën met beide kemphanen als leider van beide groepen. Ralph verliest de controle over alles en Piggy verzucht: “we hebben alles gedaan, zoals volwassenen het gedaan zouden hebben gedaan. Wat hebben we verkeerd gedaan?”.

Lees verder »

Dit bericht werd op 23 april 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , , ,
Categorieën: Film

Paul Wegener - Der Golem (1920)Toen hij uit mijn blog meende op te mogen maken dat dat verhaal over de Golem mij mateloos boeide (dat had hij overigens goed opgemerkt) leende een collega mij zijn kopie van ‘Der Golem’, een film die in 1920 werd geregisseerd door Paul Wegener en Carl Boese.

Eerder blogde ik al over andere verhalen over de Golem (van bijvoorbeeld Wiesel en Singer) en verbond ik dat verhaal met de sociologische theorie over de zondebok bij Girard.

Allereerst moet ik opmerken dat ik het moeilijk vind om een film uit 1920 te beoordelen, omdat de vergelijking met een hedendaagse film natuurlijk mank gaat. Je luistert naar muziek bij een verder stomme film. De mimiek moet het ‘m doen en die wordt dus sterk uitvergroot. De te lezen teksten maken van het geheel een lopend verhaal en dat maakt de film best boeiend om er naar te kijken. Door die stomheid heeft de film overigens veel weg van de enscenering in een toneelstuk (in – jawel – 5 bedrijven), maar ook met een toneelstuk kon je in die tijd nog meer dan met een stomme film: in die stomme film moest echt alles worden uitgebeeld (of worden uitgeschreven).

Maar daarmee is dan ook meteen wel alle positiefs over deze film gezegd. Daar waar ik eerder nog wees op de verschillen tussen de verhalen die ik las, herken ik hier weinig meer in van wat ooit het originele verhaal geweest moet zijn. Rabbi Löw is in deze film verworden tot een magische kunstenaar, de Golem tot een stram bewegende powerpop die kunstjes voor hem uitvoert en in niets lijkt het verhaal meer op de omgekeerde zondebok die ik steeds herkende in de andere verhalen.

Lees verder »

Dit bericht werd op 18 december 2011 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , , ,
Categorieën: Boeken, Film

Voorzijde van 'De Golem' van Isaac Bashevis SingerZo mooi en authentiek als Elie Wiesel zijn Golem-verhaal vertelde, zo kan niemand dat – zei ik in een eerdere blog van een jaar geleden over dit boek. Na lezing van het Golem-verhaal van Isaac Bashevis Singer (net als Wiesel toch ook een winnaar van de Nobelprijs) blijf ik bij dat standpunt. Want hoewel Singer mooie verhalen schrijft (neem bijvoorbeeld het verhaal over ‘De slaaf‘), kan hij in dit verhaal toch niet tippen aan wat Wiesel vertelde.

Toch is het een mooi verhaal; en onverwacht anders. In alle Golem-verhalen draait het natuurlijk om de lijdende zondebok; zoals vaak het Joodse volk dat overal de schuld van krijgt. Ze zouden babies van christenen verwerken in hun matses. In dit verhaal heeft Jan Bratislawski – een verarmde edele – een (financieel) appeltje te schillen met Reb Eliezer. Om de schuld aan deze Jood te kunnen geven laat hij zijn eigen dochtertje ontvoeren en hoewel iedereen weet dat Jan veel te verliezen heeft en niemand eigenlijk nog gelooft in het verhaal van het bloed in de matses, heult iedereen samen met Jan; om Reb Eliezer (bij wie meer mensen financieel in het krijt staan) om te kunnen brengen en opnieuw op jodenjacht te kunnen gaan.

Lees verder »

Dit bericht werd op 27 augustus 2011 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , ,
Categorieën: Boeken

Luchtfoto van de kerncentrale in Fukushima na de rampHet voelt niet goed om je eigen gelijk zo bevestigd te zien als op de foto hiernaast die op 17 maart 2011 werd genomen van de kerncentrale Fukushima I in Japan. Kernenergie is niet veilig; en op deze manier verre van goedkoop. Zelfs economisch gezien zal dit toch echt voor kernenergie in Japan (misschien zelfs wereldwijd) een negatieve winst- en verliesrekening op moeten leveren (nog even afgezien van de uiteindelijke uitkomst die begraven kan worden onder beton en zand). En hoe zit het met de mensenrechten van de omwonenden? Die blijken nu in een onveilige omgeving te hebben gewoond terwijl de overheid er alles aan heeft gedaan om hen een veilige indruk te geven.

Maar ik zei: het voelt niet goed om je eigen gelijk op deze manier bevestigd te zien. 20 jaar geleden schreef ik een artikel over kernenergie (K.J. van der Lelij, “Kern in energie?”. In: De Civitate 40:5 (1990)). De drie ernstige ongelukken met kerncentrales (Harrisburg, Tsjernobil en nu Fuksdushima I) tonen aan dat de realisatie van ernstige ongelukken ver buiten de risicomarges ligt (zie mijn artikel hierboven). Kortom: de bekende risicoanalyses van destijds zaten er ver naast. Maar ja, wie houdt er bij risicoanalyse ook rekening mee dat ze 4 reactoren naast elkaar zetten (en dus afhankelijkheid creëren)? En welke onverantwoorde dwaas is er op het idee gekomen om een centrale neer te zetten op één van de zwaarst bewegende breuklijnen van onze aarde? En welke misrekenende onverlaat heeft verzonnen dat dieselgeneratoren wel bestand zouden zijn tegen het geweld van een Tsunami? En wetenschappers struikelen en hakkelen over elkaar heen om te melden wat een ander ontkent. Want eigenlijk blijken ze het ook niet meer te weten. Wat de opeens bekende Nederlander Wim Turkenburg (Wim van het NOS Journaal; Jan Middelmaat in optima forma) zegt wordt stellig ontkend door anderen en zelf ontkent hij weer wat anderen beweren (niveau 5 – zei hij vandaag – is veel te laag ingeschat, want het ‘ongeluk’ met Fukushima is veel ernstiger dan dat bij Harrisburg). En daar begin ik dan te twijfelen. Als zij – de wetenschappers – het niet blijken te weten, dan weet ik het ook even niet meer.

Lees verder »

Dit bericht werd op 18 maart 2011 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , ,
Categorieën: Column

André Téchiné - La Fille du RERAndré Téchiné vertelt met La fille du RER een prachtig verhaal dat op feiten is gebaseerd. Een jonge vrouw raakt in de problemen, bekladt zichzelf met hakenkruizen en doet aangifte tegen een groep jongeren die haar in de regionale trein (RER) mishandeld zoud hebben. Zelfs de Franse president biedt haar namens de republiek zijn verontschuldigingen aan, maar niemand heeft de waarheid van haar aanklacht onderzocht. Een tiener doorziet haar truc… Tot zover (zonder clou) het verhaal van Téchiné.

De beelden in de film zijn realistisch. Het deed me goed om in een flits weer eens Parijs aan me voorbij te zien trekken. De sex is ingetogen in beeld gebracht (er blijft iets te verbeelden over, zeg maar…) en langzaam begin je te begrijpen dat La fille du RER het niet gemakkelijk heeft. Ja; absoluut de moeite waard, deze film.

Afgezien van het prachtige verhaal is er ondertussen wel iets vreemds aan de hand in deze film. Het verhaal past perfect in het sociale stramien van de zondebok van René Girard (zie mijn artikel over het thema lijden voor een verder uitleg over het zondebok-mechanisme) en daarmee houdt La fille du RER het geweld in stand. Haar is iets overkomen wat haar leven uit evenwicht heeft gebracht en iemand moet daarvoor boeten (zie hetzelfde artikel voor mijn interpretatie van Paul Ricoeur). Daar zit ‘m voor mij wel de crux van de raadselachtigheid van dit verhaal. In de tijd van de Middeleeuwen vertelden de daders een verhaal dat door iedereen werd geaccepteerd; de ‘heksen’ niet uitgezonderd. Maar in deze film kijken en luisteren we niet naar het verhaal van een dader, maar naar het verhaal van een slachtoffer dat door iedereen wordt geloofd.

Lees verder »

Dit bericht werd op 24 oktober 2010 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , , ,
Categorieën: Film, Politiek

https://lelij.com leeft op WordPress , het thema Adventure van Eric Schwarz en Mailchimp

https://lelij.com – Een blog van Karel J. van der Lelij

Altijd kritisch en betrokken