Rudi te Velde - Pascal als religieus denkerIk weet niet of Bonhoeffer Pascal heeft gekend, maar in zijn terminologie zou hij zeker niet – zoals Rudi te Velde doet – ‘Pascal als regiligieus denker’ hebben gekenschetst. In de context van vandaag schijnt religieus echter nog meer in te zijn dan toen en als Te Velde in zijn inleiding een religieus denker definieert als “de proteststem… [die aandacht vraagt voor] de ervaring van ontzetting waarin de mens geconfronteerd wordt met zijn conditie”, dan kan ik daarmee leven. Toch zou ik Pascal eerder – ook na lezing van dit mooie boekje – een gelovend denker willen noemen.

Want hoewel het bij Pascal ook over de conditie van de mens gaat, is dat toch vooral in zijn verhouding tot God; tot een God die zich verbergt, maar die zich juist zo laat vinden. Pascal had God ontmoet (om precies te zijn op maandag 23 november 1654 vanaf half elf ’s avonds tot ongeveer een half uur na middernacht). Hij naaide wat hij daarover opschreef in een Mémorial in zijn mouw om die ervaring nooit meer te hoeven vergeten; als herinnering. Pascal besefte na die avond dat hem zoiets niet vaak meer zou overkomen en hij kende de Psalmen. Hij wist dat herinneringen door nieuwe gebeurtenissen verdrongen kunnen worden.

Denkend kwam hij in de jaren daarna tot een belangrijke conclusie: dat de menselijke conditie er één is, waarbij God zich niet thuisvoelt. En verder denkend kwam hij net als zijn tijdgenoot Descartes tot de ontbodemende ervaring dat niets zeker is; voor Pascal zelfs het denken niet. Willem Jan Otten brengt dat in zijn bijdrage tot de verzuchting dat “het is alsof Pascal je gedachten denkt, speciaal de gedachten waarmee je uit alle macht een geloofloos mens probeert te zijn”. Hij schreef naar aanleiding van die ervaring een prachtig gedicht dat in deze bundel is opgenomen: “Ik wilde schuilen voor Pascal…”. Lees verder »

Dit bericht werd op 9 maart 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , ,
Categorieën: Boeken

Victor Kossakovsky - SvyatoWillem Jan Otten maakte me in zijn serie Rite du Cinema in Trouw opmerkzaam op de korte film Svyato van de Russische regisseur Victor Kossakovsky. Dat is nog weer eens iets anders dan de films die hij normaal in deze serie aanraad(d/t)(e). Pas na tien minuten krijg je door dat je via een spiegel hebt meegegluurd in het leven van een peuter; de dochter van Kossakovsky. Heel even zie je bij de start en aan het einde van de film de regisseur in een zelfde spiegeling in het water en heel even duikt een eend halverwege de film zijn eigen spiegel in. Maar verder blijft de camera dus geconcentreerd gericht op het meisje Svyatoslav. Af en toe verdwijnt ze uit beeld en soms zien we niet alleen haar alter ego, maar ook het ontdekkende meisje dat met zichzelf kennis maakt in de spiegel.

Verwarrend verrast vroeg ik me aan het einde van de film overigens af of ik het wel goed had gezien. Maar inderdaad: ook achter de spiegel zat een camera verborgen.

In één woord: prachtig.

Je kunt de film terugkijken op http://www.idfa.nl/nl/tags/project.aspx?id=8EFEB17B-8EC6-427B-9D02-8150221B0D4C.

Dit bericht werd op 10 februari 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , ,
Categorieën: Film

Thomas Vinterberg - FestenEen waarschuwing lijkt me op z’n plaats: de camera neemt in Festen van Thomas Vinterberg geen blad voor de lens. Als je bijvoorbeeld niet gediend bent van (functioneel) geweld, bloot en sex, zou je deze film moeten mijden of het tweede kwartier over moeten slaan (wat overigens zou kunnen zonder de kern van de film te hoeven missen; toch jammer, omdat je dat ook minder expliciet maar o zo sprekend in beeld kunt brengen). En nog iets: als je de rauwheid van het leven liever mijdt, is deze film ook niet echt iets voor jou.

Maar voor degenen die daar doorheen willen en kunnen kijken biedt deze film veel om over na te denken. Je wordt erin gezogen (een echte film voor Willem Jan Otten) en je voelt je telkens weer verrast door de wendingen die de regisseur heeft gekozen. De film gaat over kindermisbruik, over schuld, over racisme (hoewel er met de haren bijgesleept), over zelfmoord; kortom: over een instabiel gezin, waar iedereen ondertussen uitgevlogen is. De meeste mensen zien er normaal uit. Maar allemaal hebben ze wat; diep weg gestopt. Er is een enorme afstand tussen de individuele leden van het gezin; ook tussen de ouders en  hun kinderen. En vanaf het begin van de film vroeg ik me mezelf af hoe dat toch zo gekomen was. Hoe kun je dat wat mooi kan zijn zo kapot maken of laten gaan? Dan moet je wel heel veel van je macht en van je geld houden of dat ook willen hebben.

Als dit Dogme 95 is, hou ik wel van de rauwe eenvoud die het oplevert. Net als bij Bad Lieutenant van Abel Ferrara eindigt de film met boetedoening en het trekken van consequenties. De vader komt tot het inzicht dat hij er met open ogen helemaal naast had gezeten, hij verlaat de zaal en gaat af. Zijn spel is uit en de rest ademt opgelucht op. Christian denkt er nog even over na, slaat zijn ogen neer en weg is het beeld. Ik hou er wel van als dingen niet worden weggemoffeld.

Dit bericht werd op 27 december 2011 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , ,
Categorieën: Film

Harold Ramis - Groundhog DayOmdat ik eerder goede ervaring had opgedaan met een filmadvies van Willem Jan Otten (bijvoorbeeld met Bad Lieutenant van Abel Ferrara en Into the Wild van Sean Penn) volg ik hem in zijn nieuwe serie in Trouw op de voet. Zaterdag bespreekt hij in die serie een film in Trouw en de maandag daarna bespreekt hij de film in De Balie in Amsterdam met een criticus en kun je de film samen met hem gaan kijken; een leuk experiment.

Na Dead Man Walking (met Sean Penn in de hoofdrol) en Un condamné à mort sést échappé (van Robert Bresson) stond afgelopen zaterdag Groundhog Day (van Harold Ramis) op de agenda. Ik heb er opnieuw geen spijt van dat ik het advies van Otten opvolgde en deze film bekeek. Hoewel Groundhog Day lichtvoetiger oogt dan de andere genoemde films, graaft ook deze film de diepte in. Phil (een prachtige rol van Bill Murray) wordt elke morgen om 6:00u wakker met dezelfde muziek, dezelfde kou, op dezelfde dag: Groundhog Day. Als ervaren weerman is hij naar een klein dorp gestuurd, waar hij een rapportage moet maken over een bosmarmot die met zijn schaduw voorspelt of de winter nog even aanhoudt (slagschaduw) of langzaam afloopt (vervagend). Elke dag opnieuw komt hij dezelfde mensen tegen, wordt dezelfde akte voorgelezen, spoedt de dag zich ten einde om daarna vanaf 6:00u weer gewoon opnieuw te beginnen. Alle emoties komen voorbij: euforie, roekeloosheid en wanhoop.

Het duurt lang, maar dan begint het eindelijk tot Phil door te dringen dat zijn eigen arrogante schaduw hem hindert om de stap naar morgen te kunnen maken. En langzaam zien zijn omgeving en wij hem veranderen. Hij verliest zijn schaduw.

De film past prima in het schema dat Willem Jan Otten beschrijft in zijn “Berlijnse geloofsbrieven” (onderdeel van het prachtige boek Onze lieve vrouwe van de schemering). Je beweegt zonder moeite Phil in en vraagt je af hoe je zelf zou reageren op zo’n situatie. Alle opties – tot de dood aan toe – worden verkend, maar ook weer verworpen en uiteindelijk blijft er gelukkig maar één open einde liggen… Eindigde het leven maar vaker in een Happy End!

Dit bericht werd op 6 december 2011 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , ,
Categorieën: Film

Abel Ferrara - Bad LieutenantNet als de film is dit niet echt de filmposter die ik in mijn huis- of werkkamer op zou hangen – zelfs niet in een vergeten hoekje. De film zelf zou ik ook niet met mijn kinderen bekijken. Er wordt gespoten, gechanteerd, gevloekt en tegen Jezus geschreeuwd; er wordt kortom geleefd, alsof God niet bestaat. En toch…

Het is niet de eerste film die ik op aanraden van Willem Jan Otten keek. Het is wel de eerste film die ik met mijn tenen gekromd uitgekeken heb. Otten had er zelf al voor gewaarschuwd: “De kritiek had ernstig gewaarschuwd voor deze scène: hier ging Ferrara blatant over de top, zonder deze bloederige santekraam zou het een meeslepend portret van mentaal bederf zijn geweest, nu was het italo-katholieke tearjerkerij. Volkomen overbodig, en veel te expliciet“. Maar Otten had me in zijn ‘Waarom komt u ons hinderen’ nieuwsgierig gemaakt, want: “Ik kan het moment waarop ik kon gaan vermoeden dat mijn kerstening zijn aanvang nam dateren. Op 2 november 1993 zag ik in The Movies, een bioscoop aan de Haarlemmerdijk van Amsterdam, een film van de (betrekkelijk onbekend gebleven) Amerikaanse regisseur Abel Ferrara. Hij heette Bad Lieutenant. De titelheld werd gespeeld door Harvey Keitel“.

Lees verder »

Dit bericht werd op 11 januari 2011 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , , , ,
Categorieën: Film

De onbedorven sneeuw net buiten DierenSneeuwblik op oneindig

Woensdag  1 december 2010 wandelde ik van Station Dieren via Laag-Soeren naar Brummen (voor de gegevens over deze wandeling, zie de pagina van eropuit.nl over deze wandeltocht).

De sneeuw lag er al twee dagen, maar weinig mensen waren me die dagen voorgegaan; soms maar 2 of 3. Ik dacht eindelijk prachtige foto’s te kunnen maken, maar ik kwam niet verder dan 5 of 6. Toen verdween het waarschuwingsbatterijtje op mijn LCD en ging het beeld op zwart. Een volgende keer ook gewoon de reserve-accu meenemen? Handig (not)! Nu moet ik het met de herinneringen doen die ik in mijn geheugen heb opgeslagen, maar de USB-interface op dat geheugen is nog steeds niet uitgevonden. Je zult het dus moeten doen met mijn onderstaande herinneringen.

Begin november waren de bomen nog zwaar bebladerd, maar zoals je ziet: ontbladering grijpt snel om zich heen. In combinatie met vers gevallen sneeuw geeft dat natuurlijk prachtige beelden, waar ik heerlijk van heb genoten.

Lees verder »

Wandeling - VijfherenlandenPoëzie is vaak mooier dan de werkelijkheid ooit kan zijn, maar in het geval van de routebeschrijving in Trouw bij de wandeling die ik gisteren aflegde kwam het verhaal (“Een eeuw geleden zal het er hier nauwelijks anders uit hebben gezien“) toch aardig overeen met wat mijn ogen zagen. Zo moet het geweest zijn vroeger… Daarvoor moest ik wel de passerende (vracht)auto’s wegdenken, maar het loonde: inderdaad zeg.

Het regende. Veel rust heb ik mezelf tijdens deze wandeling van krap 30 km dus niet gegund. Je gaat niet even op een bankje, een hek of zomaar op straat zitten. Ondanks de regencape zijn je kleren toch vochtig geworden en een moment van rust wordt afgestraft met een koude rilling die vanuit je botten naar je huid lijkt op te borrelen. Geen aanrader dus. Gisteren moest ik dat gebrek aan rust bekopen met een forse dip in m’n conditie (het eindje fietsen naar m’n werk duurde toch langer dan normaal :-)) en na een periode van stilzitten was het toch echt moeilijker op gang komen dan ik normaal gewend ben. Heel even dacht ik toen: zo moet het zijn, als je ouder wordt…

Lees verder »

Tatiana de Rosnay - Haar naam was SarahIn mijn blog over Het recht op terugkeer van Leon de Winter noemde ik herkenning als één van mijn criteria voor goede literatuur. Willem Jan Otten diept dat criterium in een aantal essays in Onze lieve vrouwe van de schemering verder uit en heeft me geholpen om nog beter te begrijpen, waarom ik verpletterd ben door het ene boek en een ander boek met een onvoldaan gevoel weliswaar gelezen terzijde leg. Hij noemt dat een beweging  een personage in. Voor je het weet denk en voel je alsof je in de plaats van dat personage het verhaal binnen bent gewandeld en probeer je gemaakte keuzes te beïnvloeden; wat natuurlijk helemaal niet kan. Zoiets.

Net als bij Dorsvloer vol confetti van Franca Treur is met het boek Haar naam was Sarah sprake van een bestseller. Vaak verbaas ik me over de massa’s mensen die zo’n boek lezen, want voor mij loopt lezing van zo’n boek meestal uit op een deceptie. Een teleurstelling was het niet, dit boek, maar een dubbel gevoel heb ik er wel aan overgehouden. Het verhaal over Sarah is bekeken vanuit haar eigen ogen best een verhaal dat aangrijpt en gevoelens van plaatsvervangende schaamte oproept voor wat haar is aangedaan. Sarah was een joods meisje dat tijdens een razzia in Frankrijk door Franse agenten wordt opgepakt met haar ouders. Op het laatste moment weet ze haar broertje te verbergen in een verborgen kast, maar zonder sleutel – die zij in haar jaszak stopt – kan zo’n jongen natuurlijk niet weg… Met wat goede wil kun je dit echt wel als een confronterend verhaal ervaren. Hoewel zelfs dat verhaal soms al wat langdradig wordt, is het verhaal zo voorstelbaar gebleven dat het je meesleept; je wilt weten hoe het afloopt.

Lees verder »

Dit bericht werd op 9 juni 2010 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , ,
Categorieën: Boeken

Tonke Dragt - De brief voor de koningHet was even wennen. En toch was het zeker de moeite waard. De brief voor de koning werd lang voor ik geboren werd geschreven (in 1962) en toch had ik er tot begin van dit jaar nooit van gehoord. Maar toen ik mijn dochter van 11 vroeg of zij het genoemde boek misschien uit de bibliotheek mee wilde nemen merkte zij snerend op: “maar dat ben ik op school ook aan het lezen”. Ik mompelde maar zoiets als dat je dat wel eens hebt hè; dat je achterloopt…

Ondertussen wist ik dus wel dat ik met een vrij tijdloos boek te maken zou krijgen. Had ik het maar eerder gekend! Nu was het een onderhoudend en boeiend verhaal (ik lees niet alle boeken tot en met de laaste bladzijde; De brief voor de koning las ik wel helemaal uit), maar meeslepend vond ik het niet (meer). Ik weet zeker dat ik dat als jongen wel gehad zou hebben en ik heb dus meermalen verzucht dat ik dit boek (deze schrijver) eerder had moeten kennen. Zoals ik veel heb gemist, is dit verhaal in die tijd ook aan mij voorbij gegaan. Ach, je kunt niet alles hebben en ook nog dingen tegoed houden. En dat is misschien maar goed ook.

Het verhaal kan eigenlijk heel kort worden samengevat. Tiuri (een adolescente schildknaap die een dag later tot ridder geslagen zou worden), zoon van Tiuri, krijgt een opdracht van een stervende zwarte ridder. Rode ruiters (die de zwarte ridder hebben vermoord) willen niet dat die opdracht succesvol wordt uitgevoerd. Zij bedreigen Tiuri en willen ook hem doden, maar grauwe ridders, Menaures, Piak en vele anderen helpen hem om de opdracht toch uit te kunnen voeren. Eind goed; al goed.

Lees verder »

Dit bericht werd op 3 april 2010 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , , , ,
Categorieën: Boeken

Willem Jan Otten - Tijdeigen oktober 2009Het tweede essay van Willem Jan Otten lijkt heel wat minder actueel dan zijn vorige essay, maar zoals gebruikelijk: schijn bedriegt. Voor een protestant als ik zijn begrippen als Allerzielen en Vagevuur (de laatste hoogstens als een vaag negatief begrip uit m’n opvoeding in een ver verleden) nietszeggend, maar de inhoud van het essay van Otten is dat natuurlijk niet. We kennen allemaal ‘onze’ doden en vragen ons diep in onze ziel af wat er van hen terecht gekomen is. Filosofen van alle tijden hebben over dat thema nagedacht. Over weinig zijn ze daarin eenduidig, maar in het kader van ons westerse thema ‘ik denk, dus ik besta’ leven ‘onze’ doden vooral verder, omdat wij ze denken. Otten voegt daar een interessante notie aan toe (natuurlijk gekleurd door zijn nog niet zo heel lange rooms-katholieke achtergrond). Ik heb me die vraag de afgelopen anderhalf jaar, als ik bij het graf van Nikkie stond, ook wel eens gesteld: zal Nikkie nou weten dat ik hier ben; dat ik vaak in eerste instantie met verdriet en later met een weemoedig gevoel aan hem terugdenk? Ik zou het zo graag willen!

Lees verder »

Dit bericht werd op 25 oktober 2009 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , ,
Categorieën: Verhalen

https://lelij.com leeft op WordPress , het thema Adventure van Eric Schwarz en Mailchimp

https://lelij.com – Een blog van Karel J. van der Lelij

Altijd kritisch en betrokken