Anna Enquist - ContrapuntAnna Enquist beweegt zich met Contrapunt wat mij betreft op eenzame hoogte in literair Nederland (uitzonderingen daargelaten). Wat een boek! Vele malen beter dan het losse verhalenbundeltje De kwetsuur dat ik recent las van Enquist; onvergelijkbaar veel beter!

Enquist heeft haar boek opgehangen aan de Goldbergvariaties van J.S. Bach. En passant beschrijft ze een aantal momenten uit het leven (en de dood) van Bach. In een telkens terugkerend rythme worden de variaties uitgebreid beschreven, maar ook daarin draait het vooral om de pijn die het kost om ze te spelen. De verleden tijd weeft zich daar synchroon, vanzelfsprekend en herkenbaar doorheen. De levenslessen zijn verdiepend.

Het verhaal gaat dus over een pianist; een pianiste; de vrouw die ooit moeder was van een dochter en een zoon. De man – haar man – speelt slechts een marginale rol. De pianiste speelt en herinnert. Dat doet pijn. De ontknoping van het verhaal (Enquist verloor zelf nog niet zo heel lang geleden haar dochter) komt binnen als een steen door een ruit: snel, schokkend en vernietigend.

Aan het begin van haar boek introduceert Enquist een metafoor. Daar wordt het verdriet al pijnlijk voelbaar:

… een indianenstam. De mensen van dat volk zien het verleden voor zich liggen en voelen de toekomst in hun rug. Hun gezichten zijn naar de geschiedenis toegekeerd… De merkwaardige, omgekeerde oriëntatie werd door een taalkundige ontdekt… De toekomst had zijn stevige armen om haar heen geslagen… De toekomst was groter dan zij… Ze verzette zich. Het verleden moest dichterbij blijven, in haar volle zicht. De druk van de arm werd onaangenaam… De omhelzing werd een verstikking, ze smoorde in de armen van de toekomst… Hij zal haar wegleiden van wat haar dierbaar is, hij zal haar brengen naar plaatsen waar zij niet wil zijn.

Lees verder »

Dit bericht werd op 9 juli 2009 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , ,
Categorieën: Boeken

Anna Enquist - De kwetsuurAnna Enquist heeft twee fantastische boeken geschreven: Het meesterstuk en De thuiskomst. Ook haar nieuwste boek belooft veel te bieden (in Contrapunt ben ik net begonnen) en Het geheim en De ijsdragers mogen er ook best zijn. Maar na Het kwetsuur zal ik niet snel een nieuwe verhalenbundel ter hand nemen van Anna Enquist. Misschien heb ik voorlopig m’n buik toch wel vol van verhalen… De romans (ook bijvoorbeeld van Cees Nooteboom) blijken toch sterker dan de verhalen die dezelfde schrijvers schrijven. Heeft iemand dat wel eens andersom gezien?

In het verhaal ‘Een haven’ (het laatste verhaal) lijkt het nog heel even wat te worden, want daar blijken verschillende verhalen uit deze bundel ineens samen te komen. Maar meer dan een trucje (je noemt wat namen uit eerdere verhalen en je vertelt een korte anekdote die een lezer moet herkennen) blijkt het niet te zijn. Opnieuw betreft het hier een op zich staand verhaal waarin in dit geval wat psychologische prietpraat aan de orde komt.

Alleen ‘De oversteek’ (het eerste verhaal) zal ik niet snel vergeten. Vader en twee zoons raken op elkaar aangewezen op een ijsschots. Dit is een spannend verhaal, maar het maakt ook al heel snel zichtbaar dat mensen elkaar onverschillig kunnen worden (of al zijn; de grens is zoals in het echte leven nogal vaag). Je kent misschien de verhalen uit het concentratiekamp (zoals bijvoorbeeld beschreven in Amor fati of Om een lepel soep van Abel J. Herzberg of in Onbepaald door het lot van Imre Kertesz (prachtig en ingetogen verfilmd als Fateless), maar de voorbeelden zijn legio). De dood in Turkije of Apeldoorn heeft een enorme impact; zeker voor directe nabestaanden. Maar als je zelf in levensgevaar verkeert… Dan lijk je door steeds minder te worden geraakt; als je de verhalen tenminste moet geloven. En ja, ik geloof die verhalen wel, omdat ik me er wat bij voor kan stellen.

Lees verder »

Dit bericht werd op 5 mei 2009 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , , ,
Categorieën: Boeken

Cees Nooteboom - 's Nachts komen de vossenNa afloop van de wandeling op de grens van Nederland en België (met culinaire afsluiting in – hoe kan het anders – België; zie mijn blog over die wandeling) was ik benieuwd naar de andere verhalen in deze nieuwste bundel van Cees Nooteboom. Soms waren die verhalen teleurstellend (dat lijkt kenmerkend voor een verhalenbundel, zoals nu ook weer in de bundel ‘Kwetsuur‘ van Anna Enquist), maar er zaten een paar goede verhalen bij.

Neem nou het verhaal over de vice-consul. Je voelt het bederf langzaam maar zeker het verhaal binnentrekken. De dood kiert door de naden van elke bladzijde heen. Maar zinnetjes als ‘De wijn… is troep die na verloop van tijd de stoel onder je hersens uit trekt’ (pagina 55) zijn toch de juweeltjes waarvoor ik een boek lees. Na zo’n zin kijk ik altijd even met een glimlach over mijn boek heen de verte in. Hoe kom je erop? Nog zo een op pagina 58: “Ooit had Heinz me een foto laten zien van dertig jaar geleden, Italië nog in de afgedragen kleren van het fascisme, armoede, aarzelende wederopbouw, geen Wirtschaftswunder in een Duitsland dat nog moest puinruimen…”. Wat weet ik nou helemaal van Italië? Ik ben er welgeteld drie keer geweest, maar in de geschiedenis van dat land blijk ik dan ineens toch nog minder dan een relatieve buitenstaander te zijn; “de afgedragen kleren van het fascisme”. Hoe verzin je het?

Lees verder »

Dit bericht werd op 29 april 2009 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , , , ,
Categorieën: Boeken

https://lelij.com leeft op WordPress , het thema Adventure van Eric Schwarz en Mailchimp

https://lelij.com – Een blog van Karel J. van der Lelij

Altijd kritisch en betrokken