Leo Tolstoj - Heeft een mens veel land nodig?Tijdens m’n studententijd las ik ooit ‘Opstanding‘ van Leo Tolstoj. Veel later las ik ‘Anna Karenina‘. Vooral ‘Opstanding‘ is me bijgebleven als een prachtig boek. Nu ik recent een paar korte verhalen van Tolstoj las, weet ik weer waar het aan lag. Eigenlijk gaan de verhalen nergens over. Eigenlijk gebeurt er niets spannends. En toch ontwikkelen zijn verhalen zich langzaam maar onweerstaanbaar en je wilt ze stap voor stap volgen. Geweldig en geniaal!

Het kleine bundeltje verhalen ‘Heeft een mens veel land nodig?‘ van Leo Tolstoj (bijvangst bij een bestelling om op verzendkosten te besparen) dat ik recent las is daar geen uitzondering op. Het bezit van de boer in het titelverhaal groeit en groeit, maar hij is nooit tevreden. Onderweg naar nog meer komt hij er dan ook niet meer achter dat een paar vierkante meters land volstaan als laatste bezit. Maar dan is het al te laat om zich dat nog te bedenken.

Het verhaal ‘Een graankorrel zo groot als een kippeëi‘ beweegt zich in omgekeerde richting, maar leidt tot een zelfde conclusie. Vroeger (in de tijd van de opa van de opa van…) was alles beter en dat komt (in de ogen van de opa van de opa van…) doordat de mens de geboden van God de rug heeft toegekeerd en meer wil; ook van de ander.

In het laatste verhaal ‘Kornej Valiljev‘, dat de naam van de hoofdpersoon heeft meegekregen, maken we kennis met een rijke man die juist alles verliest; en daarvan de schuld aan zijn vrouw wil geven. Te laat… Te laat… En wie heeft nou schuld waaraan?

In al die verhalen banjert Tolstoj met grote stappen door mensenlevens en generaties heen. Maar de stappen zijn nooit te groot en blijven altijd behapbaar. Het zijn melancholische verhalen die een ritme in zich bergen dat doet verlangen naar tot rust komen; naar tot jezelf komen; naar bezinning op hoe jij dat doet.

Ook als je wel verzendkosten moet betalen voor dit kostbare boekje, zou ik het gewoon doen…

Dit bericht werd op 31 mei 2015 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , ,
Categorieën: Verhalen

Willem Jan Otten - Tijdeigen oktober 2009Het tweede essay van Willem Jan Otten lijkt heel wat minder actueel dan zijn vorige essay, maar zoals gebruikelijk: schijn bedriegt. Voor een protestant als ik zijn begrippen als Allerzielen en Vagevuur (de laatste hoogstens als een vaag negatief begrip uit m’n opvoeding in een ver verleden) nietszeggend, maar de inhoud van het essay van Otten is dat natuurlijk niet. We kennen allemaal ‘onze’ doden en vragen ons diep in onze ziel af wat er van hen terecht gekomen is. Filosofen van alle tijden hebben over dat thema nagedacht. Over weinig zijn ze daarin eenduidig, maar in het kader van ons westerse thema ‘ik denk, dus ik besta’ leven ‘onze’ doden vooral verder, omdat wij ze denken. Otten voegt daar een interessante notie aan toe (natuurlijk gekleurd door zijn nog niet zo heel lange rooms-katholieke achtergrond). Ik heb me die vraag de afgelopen anderhalf jaar, als ik bij het graf van Nikkie stond, ook wel eens gesteld: zal Nikkie nou weten dat ik hier ben; dat ik vaak in eerste instantie met verdriet en later met een weemoedig gevoel aan hem terugdenk? Ik zou het zo graag willen!

Lees verder »

Dit bericht werd op 25 oktober 2009 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , ,
Categorieën: Verhalen

Sean Penn - Into the Wild - outtakeIn Trouw van afgelopen zaterdag 19 september 2009 staat in de bijlage Letter en Geest een essay van Willem Jan Otten dat wordt aangekondigd als “een maandelijks te verschijnen essay… over de verdwijnzucht van een dertienjarige” (over Laura dus).

Afgelopen zomer heeft Otten dan eindelijk Anna Karenina van Tolstoj gelezen. Gelukkig mag een gevierd schrijver ook eerlijk zijn, want als ik de publieke opinie mag geloven zou elke zichzelf respecterende Nederlander toch tenminste dat boek gelezen moeten hebben. Otten doet daar niet moeilijk over. Ik was er net zo trots op dat ik me ooit door dat prachtige boek heen heb geploegd.

Ondertussen vergelijkt Otten de ‘zeilvlucht’ van Laura met de vlucht van Anna. De vlucht van Anna was destijds gedoemd om zich binnen de sociale context van toen te ontplooien. Wijdere horizonten waren er toen nog niet, zegt Otten. Hij gaat er hierbij impliciet vanuit dat een schrijver als geen ander in staat zou zijn om zijn tijdgenoten te verstaan. Hoewel dat een waarneming is die ik deel (daarom lees ik nou juist weinig ‘oude’ schrijvers, maar vooral hedendaagse denkers), is de analyse van Otten mijns inziens wat oppervlakkig. Hoe bijvoorbeeld om te gaan met de trektochten van Columbus en James Cook (zoals beschreven in het prachtige De Thuiskomst van Anna Enquist)? De horizonten waren er blijkbaar wel. Waren ze aan het einde van de 19de eeuw misschien wat ingeperkt, zoals dat gaat in de golfbewegingen in de geschiedenis?

Lees verder »

Dit bericht werd op 23 september 2009 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , ,
Categorieën: Verhalen

https://lelij.com leeft op WordPress , het thema Adventure van Eric Schwarz en Mailchimp

https://lelij.com – Een blog van Karel J. van der Lelij

Altijd kritisch en betrokken