Pieter Kuijpers - TBSNa ‘Phileine zegt sorry (die vanwege sex en grof taalgebruik de waarschuwing ‘mogelijk schadelijk onder 12 jaar’ heeft meegekregen) vond de leraar Nederlands van mijn dochter het nog niet goed genoeg. Het moest blijkbaar nog indringender. De sex van Phileine en Max moest blijkbaar worden overtroffen; en hoe! Meekijkend met mijn dochter (nadat zij de beelden allang had opgeslagen of verdrongen; je weet hoe dat gaat) was het alsof ik een klap in m’n gezicht kreeg.

TBS is – op z’n zachtst en dus eufemistisch uitgedrukt – nogal heftig (Dat vanwege geweld en grof taalgebruik voor deze film wordt gewaarschuwd met de categorie ‘mogelijk schadelijk onder 16 jaar’, lijkt me dan ook veel meer dan terecht). Achteraf gezien had ik de film al eerder gezien, maar daar kwam ik tegen het einde van de film pas achter toen ik één van de minder heftige beelden uit de film herkende. Hé, dacht ik, dat heb ik eerder gezien! Net als in de film ‘Van God los’ van dezelfde regisseur, Pieter Kuijpers, wordt het geweld uitgebreid in beeld gebracht en op rij volgen de moord van een psychologe in de gevangenis, oma, moeder…

Als ik regisseur van de film was geweest had ik dat veel subtieler in beeld gebracht. Dat had gekund, maar Kuijpers heeft daar niet voor gekozen. Het zal er ook best aan liggen dat ik niet regelmatig kijk naar films in dit genre. Ik hou er niet van om geweld zo close-up in beeld gebracht te zien. En eigenlijk – als ik eerlijk ben – is het ook niet het geweld dat me zo van m’n stuk bracht. Hoewel het geweld expliciet in beeld wordt gebracht, leidt het niet af van het verhaal dat wordt verteld. En dat verhaal wordt door het samenspel van Theo Maassen (Johan) en Lisa Smit (Tessa) heel krachtig in beeld gebracht. Johan zit TBS uit voor de moord op zijn vader, maar niemand gelooft dat hij die moord heeft gepleegd om zijn zusje te beschermen. Hij snapt dat die situatie wellicht nooit zal veranderen en besluit om samen met een mede-gevangene te vluchten. Dat lukt en na de ontvoering van Tessa (een tiener die samen met een vriendin terugkomt van een feest) escaleert zijn zoektocht naar wat hij ziet als gerechtigheid. En of je het nou eens bent met de uitbeelding van geweld of niet: Kuijpers weet dat samenspel tussen Johan en Tessa onder je huid te krijgen. Ik denk dat het geweld juist daarom ook zo dichtbij kwam; omdat het me raakte. En toch had ik de beelden blijkbaar verdrongen en kostte het me moeite om ze terug te krijgen; toen ik me probeerde te herinneren wat de film destijds met me had gedaan.

Lees verder »

Dit bericht werd op 19 november 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , ,
Categorieën: Column, Film

Robert Jan Westdijk - Phileine zegt sorryHet zit me dwars: dat moderne liberalisme dat tegenwoordig overal doorheen lijkt te sijpelen. En ik raak er maar niet aan gewend. Nu heb ik an sich niets tegen het liberalisme zelf. Soms zeg ik zelfs wel eens gekscherend dat ik als christen nog liberaler ben en denk dan de meest verstokte liberalen doen. En daar zit ’t ‘m misschien ook wel gewoon in: dat liberalen zich verstokt of – zo je wilt – fundamentalistisch kunnen gaan gedragen; vrijheid als dictatuur. En dat laatste is precies waar ik me zo aan stoor.

Neem bijvoorbeeld m’n dochter van 14 die afgelopen week thuiskwam met de mededeling dat zij bij Nederlands de film ‘Phileine zegt sorry’ had moeten kijken. Ze voegde eraan toe dat ze zich daar wat ongemakkelijk bij had gevoeld. Als vader word ik daar nieuwsgierig van. In de literatuur had ik (de kwaadaardige) Arnon Grunberg en (de goedaardige variant) Ronald Giphart altijd gemeden, maar blijkbaar is het tegenwoordig bon ton om dat soort figuren te propageren. Jan Wolkers is uit; Giphart en Grunberg zijn in. Ach ja, ook ik word een dagje ouder…

Ik scande dus de film en waar ik al bang voor was bleek maar al te waar: de blote mannenbillen waren veelvuldig in beeld als typisch Nederlands symbool voor sex. Nu heb ik principieel niet zo’n probleem met sex, maar wel als ze als porno in beeld wordt gebracht; zeker als mijn dochter wordt verplicht daarnaar te kijken! Ik weet niet hoe ze voor deze film tot de plakker ‘vanaf 12 jaar’ zijn gekomen, maar zelfs ik voel me ongemakkelijk bij al dat blote vlees.

Lees verder »

Dit bericht werd op 12 november 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: ,
Categorieën: Column, Film

Roman Polanski - CarnageRationeel begreep ik altijd al wel hoe het zat met het laagje vernis dat onze samenleving overdekte; en dat de barsten er zomaar in kunnen schieten. Maar vanaf het moment dat ik dat voor mezelf netjes op een rijtje had gezet, begreep ik nooit hoe ik zelf aan dat spel mee zou kunnen doen.

Slechts één keer heb ik tot in de puntjes van m’n haarvaten gevoeld dat ik het zelf ook had kunnen doen. Daar hoefde ik niets voor op een rijtje te zetten. Het overspoelde me gewoon, toen ik in 1991 voor de dodenmuur in Auschwitz stond. En de vraag of ik dat ook had kunnen doen, heeft me daarna nog jaren bezig gehouden; eigenlijk diep weg gestopt nog steeds wel.

En dat gevoel dient zich na ‘Carnage‘ van Roman Polanski opnieuw en indringend aan. Want – blijkt uit deze film – er hoeft maar dit te gebeuren (niets dus) voordat de vernis afspettert van onze kleinburgerlijkheid. Een verbale oorlog kan zomaar tot een machteloosheid leiden die in minder beschermde omstandigheden in een bloedbad (de letterlijke vertaling van carnage) zou kunnen veranderen.

Buiten spelen de kinderen verder alsof er niets is gebeurd en de hamster heeft zich probleemloos aangepast aan zijn nieuwe omgeving. Maar in de beslotenheid van de woonkamer van één van de ouderparen wordt een onverbiddelijke discussie gevoerd over de schuld of onschuld van hun kinderen Zachary en Ethan. De schijnbare overeenstemming over wat is gebeurd kraakt bij een eerste ongelukkig gebruikt woord. Maar waar de ouders zich in eerste instantie nog eensgezind tegen de andere ouders keren, worden bestaande tegenstellingen binnen beide huwelijken realistisch, maar pijnlijk blootgelegd, als de ene man zijn vrouw afvalt en andersom, enzovoort. Kortom: Polanski weet op bijzonder vermakelijke wijze duidelijk te maken hoe onderlinge relaties binnen de kortste keren kunnen ontploffen; terwijl het aan het einde van de film nergens over blijkt te gaan.

Eerder ontdekte ik dat Polanski zelf ook geen lieverdje is (zie mijn blog over ‘Schervengericht‘ van A.F.Th. van der Heijden). Ondanks die ontdekking vermaakte ik me met Chinatown en bleef ik onder de indruk van The Pianist van deze regisseur. Maar waar ik bij deze films van buitenaf bleef kijken, bewerkte Polanski met zijn laatste film ‘Carnage‘ een perspectiefwisseling van Polanski als regisseur naar mijzelf als deelnemer aan een geciviliseerde samenleving. Daardoor werd ik me er pijnlijk bewust van dat die vernis over mijn eigen leventje ook regelmatig aan stukken springt; niet omdat een ander er met zijn verfkrabber op inhakt, maar omdat mijn civilisatie soms net zo nep is als die van andere mensen; als van Polanski zelf bijvoorbeeld.

En dat vind ik een hele prestatie voor de regisseur van een film.

Dit bericht werd op 5 november 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: ,
Categorieën: Film

Bansky - Exit through the Gift ShopZoals ik vandaag op Facebook en Twitter al liet weten, vind ik de Street Art van Bansky geniaal! Het is subtiel, maar confronterend en beter dan hij kan ik het in taal niet uitdrukken (met dank aan een collega die me daar vandaag op wees).

Nieuwsgierig? Kijk bijvoorbeeld eens op:

– http://www.banksy.co.uk/outdoors/jb1.html
http://www.banksy.co.uk/indoors/rickshaw2.html.

Cultuurfilosofen kunnen daar een puntje aan zuigen, want de kracht die Bansky in z’n tekeningen legt, kunnen zij vanuit hun veilige woon- en studeerkamers nooit aan hun teksten meegeven. Misschien zou een verhaal erbij in de buurt kunnen komen, maar niet elk verhaal is een sterk verhaal.

Dat bleek maar weer toen ik vanavond – nieuwsgierig geworden – de film ‘Exit through the Gift Shop‘ keek; ja inderdaad: een film die door Bansky werd geregisseerd en waarin hij zelf optreedt, maar waarin vooral Mr. Brainwash centraal staat. Zo krachtig als zijn tekeningen zijn, zo slapjes vond ik het verhaal over een selfmade kunstenaar die zich uit het niets heeft gekatapulteerd naar het wereldje waar geld wordt uitgegeven aan lucht.

Lees verder »

Dit bericht werd op 1 november 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , ,
Categorieën: Film

Olivier Nakache & Eric Toledano - The IntouchablesHoewel een betoog krachtig kan zijn en soms de aandacht van velen trekt, is de kracht van een verhaal – dat overigens valt of staat met degene die het vertelt – toch vele malen groter, omdat het wordt herinnerd en opnieuw verteld kan worden; soms zelfs letterlijk herhaald kan worden. Zo kun je jonge meiden tien keer beargumenteerd uitleggen, waarom een webcam in combinatie met onbekenden en een instabiel humeur erg gevaarlijk kan zijn. Maar de kans dat ze zich jouw argumenten op het risicovolle moment herinneren is klein; misschien ook wel omdat ze het zich op dat moment niet willen herinneren en zich dat denken te kunnen veroorloven. Toon ze echter één keer het verhaal van Amanda Todd (die – het is goed om dat erbij te vertellen – ondertussen een einde aan haar leven heeft gemaakt) en de ruimte om zo’n verhaal te vergeten – met toch dezelfde strekking als het betoog – wordt ernstig beperkt.

Zo lees ik op dit moment een prachtig betoog van Tony Judt: ‘Het land is moe, Verhandeling over onze ontevredenheid‘. Hij dicteerde het op zijn sterfbed aan zijn leerlingen die het op zijn verzoek postuum hebben uitgegeven. Toegegeven: hier lopen persoonlijk verhaal en betoog door elkaar, maar Judt vertelt in dat boek niet zijn persoonlijke verhaal. Hij bouwt wel een best krachtig betoog op over de kloof tussen arm en rijk en toont aan dat er een zekere correlatie bestaat tussen de breedte van die kloof en ons welzijn. Hoe breder de kloof, is zijn stelling, hoe groter de kans op criminaliteit, hoe lager de levensverwachting, hoe kleiner de kans op sociale mobiliteit (de zoon loopt meer kans om in dezelfde sociale klasse en inkomensgroep terecht te komen als zijn vader) en hoe groter de kans op geluk; om er maar een paar te noemen.

Maar zoals op weinig plekken geldt, geldt ook hier dat 1 + 1 niet altijd 2 is. Nu wil ik hier niet bestrijden dat logica niet bestaat, maar ik wel stellen dat die logica niet altijd toepasbaar is; niet zo zwart-wit als je soms wel graag zou willen. Judt spreekt in kansen en hoewel hij daarmee geen leugens vertelt (de cijfers liegen er echt niet om) zou één krachtig verhaal zijn betoog naar de achtergrond kunnen drukken. De film ‘The Intouchables‘ – je voelde ‘m natuurlijk al aankomen – vertelt zo’n verhaal. De rijke is in dit geval Philippe die dankzij eigen waaghalzerij in een rolstoel zit en van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat verzorgd moet worden. Op zoek naar die zorg neemt hij Driss in dienst die zijn eigen zorgen en verdriet meeneemt uit de banleue van Parijs, waardoor zich een ontroerend verhaal ontrolt – gebaseerd op ware gebeurtenissen.

Lees verder »

Dit bericht werd op 15 oktober 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , ,
Categorieën: Column, Film

Jonathan Safran Foer - Extreem luid & ongelooflijk dichtbijStephen Daldry - Extremely Loud, Incredibly CloseJonathan Safran Foer (ja, inderdaad: die van Dieren eten) schreef in 2005 het boek ‘Extreem luid en ongelooflijk dichtbij‘, maar ik las het niet direct nadat het in Nederland uitkwam. Ik genoot er destijds wel enorm van. Ik vond het een prachtig boek, waarin Foer op onnavolgbare wijze met taal speelt (later herkende ik dat bijvoorbeeld bij Do van Ranst nog wel, maar verder is zijn taalgebruik bij mijn weten echt uniek), maar waarin hij ook echt de diepte ingaat. Jaren later weet ik me de ontroering, maar ook vertedering nog te herinneren die ik voelde toen ik las over de avonturen van Oskar Schell en over de laatste momenten van zijn vader in het WTC die hij door een antwoordapparaat nog steeds als herinnering met zich meedroeg. Verder weet ik me het verhaal van zijn opa te herinneren die de vuurstorm in Dresden aan het einde van de Tweede Wereldoorlog meemaakte. En tenslotte bleef me de man bij (zijn vader?) die vanaf de zoveelste verdieping naar beneden sprong en hoe je door snel te bladeren die man zag vallen (afhankelijk van de richting van het bladeren omhoog of omlaag). Als ik het af en toe nog eens over Foer en over ‘Extreem luid en ongelooflijk dichtbij‘ heb, dan heb ik het over één van de beste boeken die ik ooit las.

Dat durf ik niet te zeggen van de film ‘Extremely Loud – Incredibly Close‘ van Stephen Daldry, maar met spelers als Tom Hanks (de vader van Oskar), Sandra Bullock (zijn moeder), Thomas Horn (Oskar) en vooral Max von Sydow (de huurder die zijn opa (b)lijkt te zijn) blijft de film ontroerend en komisch dicht in de buurt van het boek zonder melodramatisch te worden. Het ene moment pinkte ik een traan weg en even later lachte ik dwars door m’n tranen heen opnieuw de tranen in m’n ogen.

Lees verder »

Dit bericht werd op 11 juni 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , , , ,
Categorieën: Boeken, Film

Peter Brook - Lord of the Flies (1963) Harry Hook - Lord of the Flies (1990)Ik wil niet bagatelliseren dat een mens soms best z’n slechte kanten laat zien. En ik durf niet te onderschatten wat er kan gebeuren, als een mens maar grenzeloos z’n ding kan doen (mezelf daarbij inbegrepen, want ik leer nog bijna elke dag nieuwe en soms negatieve kanten van mezelf kennen die ik daarvoor niet voor mogelijk hield). En de geschiedenis heeft het gelijk wat dat betreft natuurlijk ook aan haar zijde. Toch waag ik het een paar kanttekeningen te plaatsen bij de twee films – het origineel en een remake – die dit thema verbeelden. Met dank aan Casimir die me wees op deze films.

Het boek van William Golding (Nobelprijs 1983), waarop beide films zijn gebaseerd schijnt als verplichte kost voor psychologen op hun lijst te staan. In de film Lord of the Flies (1963) van regisseur Peter Brook is onduidelijk hoe de groep jongens op een onbewoond eiland terechtgekomen zijn. Ze zijn er gewoon. Tenminste: Ralph en Piggy zijn er en pas later komen alle jongens bij elkaar en kiezen ze hun leider; Ralph. Dat is een wijze jongen voor zijn leeftijd, maar Piggy overtreft hem; alsof je naar een volwassene luistert; wat hij helemaal niet is! Langzaamaan en niet aanwijsbaar ontstaat er echter verwijdering tussen Ralph en Jack en splitst de groep zich in tweeën met beide kemphanen als leider van beide groepen. Ralph verliest de controle over alles en Piggy verzucht: “we hebben alles gedaan, zoals volwassenen het gedaan zouden hebben gedaan. Wat hebben we verkeerd gedaan?”.

Lees verder »

Dit bericht werd op 23 april 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , , , , ,
Categorieën: Film

John Lee Hancock - The Blind SideIn ‘The Blind Side‘ van John Lee Hancock (met opnieuw een mooie rol voor Sandra Bullock, het duurt even voor je haar herkent) gaat het op veel manieren over de andere – vaak onzichtbare – kant van de samenleving en heel subtiel over de andere zijde van de medaille.

Kort samengevat komt het verhaal (dat op z’n Amerikaans groot wordt uitgepakt en waar gebeurd schijnt te zijn) erop neer dat rijke, blanke dame (met alle Amerikaanse pro’s in huis, Leigh Anne) een dakloze, zwarte jongen van nog geen 18 jaar (Michael) in haar gezin opneemt. Manlief laat het oogluikend toe, maar de kinderen zien er wel wat in. Dat roept weerstand op: op school, in het gezin, in de familie, onder vrienden, maar ook in de oude omgeving van Michael; want dat hoort niet!

“Ik heb een probleem”, spreekt een oom bijvoorbeeld een voicemail in en je ziet het gezin denken: “vertel ‘ns wat nieuws, wanneer heb jij geen probleem”. “Er staat een zwarte op de kerstkaart tussen jullie gezin”, vervolgt oomlief dan. En je denkt: oh, ja, Amerika.

Maar naast die sociologische kant – die dankzij de PVV in Nederland ondertussen ook steeds meer op de voorgrond treedt – komen er ook morele vragen op tafel. Want is goed wel echt goed? Michael zelf bijvoorbeeld is de zoon van een drug-addict. Hij staat niet voor niets op straat, want zijn moeder kan niet voor hem zorgen en in het plaatje van de gang, waar hij onderdeel van uit zou kunnen maken, past hij niet. Hij scoort slecht op heel veel competenties (omdat hij onvoldoende is opgeleid), maar op beschermend instinct scoort hij extreem hoog. In het football-spel kan hij daar goed gebruik van maken (en wordt hij groot), maar als hij even terug is in zijn gang en zij beginnen over zijn blanke zusje, dan knapt er iets en ramt hij de hele mieterse boel tegen de vlakte. En toch: je moet wel erg veel doen om hem kwaad te krijgen. Wat zou ik bijvoorbeeld doen, als zulke gasten over mijn dochter zouden beginnen? Dan zou mijn beschermend instinct me – ben ik bang – ook in risicovolle situaties kunnen brengen.

Lees verder »

Dit bericht werd op 21 februari 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , ,
Categorieën: Film

Victor Kossakovsky - SvyatoWillem Jan Otten maakte me in zijn serie Rite du Cinema in Trouw opmerkzaam op de korte film Svyato van de Russische regisseur Victor Kossakovsky. Dat is nog weer eens iets anders dan de films die hij normaal in deze serie aanraad(d/t)(e). Pas na tien minuten krijg je door dat je via een spiegel hebt meegegluurd in het leven van een peuter; de dochter van Kossakovsky. Heel even zie je bij de start en aan het einde van de film de regisseur in een zelfde spiegeling in het water en heel even duikt een eend halverwege de film zijn eigen spiegel in. Maar verder blijft de camera dus geconcentreerd gericht op het meisje Svyatoslav. Af en toe verdwijnt ze uit beeld en soms zien we niet alleen haar alter ego, maar ook het ontdekkende meisje dat met zichzelf kennis maakt in de spiegel.

Verwarrend verrast vroeg ik me aan het einde van de film overigens af of ik het wel goed had gezien. Maar inderdaad: ook achter de spiegel zat een camera verborgen.

In één woord: prachtig.

Je kunt de film terugkijken op http://www.idfa.nl/nl/tags/project.aspx?id=8EFEB17B-8EC6-427B-9D02-8150221B0D4C.

Dit bericht werd op 10 februari 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , ,
Categorieën: Film

Tom Shadyac - Bruce AlmightyJim Carrey heeft met zijn rollen een slechte naam opgebouwd, maar dat is niet altijd terecht. Hoewel zijn gezicht je – ook in ‘Bruce Almighty‘ van Tom Shadyac – soms het idee geeft in een slechte slapstick terecht gekomen te zijn, is het tegendeel in deze film het geval.

Bruce wil graag dat alles in zijn leven om hem draait en dat verandert niet, als hij van God Himself de power van almacht in handen krijgt. “Ik vertrouw je”, zegt God nog voordat hij vertrekt voor een welverdiende vakantie, maar is dat wel terecht? Na de rode zee in een kom soep en een romantische avond met een grote maan begon ik mezelf toch werkelijk af te vragen of dat vertrouwen op z’n minst niet wat misplaatst was. Die grote maan veroorzaakt overstromingen elders en verhoorde gebeden blijken toch echt voor onrust te kunnen zorgen. En Bruce Almighty himself? Die is er in zijn Ferrari alleen maar irritanter van geworden.

Lees verder »

Dit bericht werd op 27 januari 2012 geschreven door Karel J. van der Lelij
Onderwerpen: , , ,
Categorieën: Film

https://lelij.com leeft op WordPress , het thema Adventure van Eric Schwarz en Mailchimp

https://lelij.com – Een blog van Karel J. van der Lelij

Altijd kritisch en betrokken